Америкада «шинҗаң синиплири вә уйғур кимликиниң һәрикәтләндүргүч күчи» намлиқ китаб нәшр қилинди

Мухбиримиз әркин
2019-08-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Йеқинда америкадики роз-һулман технологийә институтиниң уйғуршунас профессори тимуси гровесниң «хитайда бөлүнмәслик музакириси: шинҗаң синиплири вә уйғур кимликиниң һәрикәтләндүргүч күчи» намлиқ китаби нәшр қилинип, амазон торида сетилишқа башлиди.

Мәлум болушичә, мәзкур китаб «шинҗаң синиплири» ни пүттүргән уйғур оқуғучилар һәққидә елип берилған тунҗи тәтқиқат әсири икән. Хитай һөкүмити 2000‏-йиллардин башлап уйғурниң «җуңхуа миллити» кимликини күчәйтиш мәқситидә хитай өлкилиригә «шинҗаң синиплири» ни қуруп, уйғур толуқ вә толуқсиз оттура мәктәп оқуғучилирини оқутушқа башлиған иди. Бу әсәрдә мана шу синипларни пүттүргән уйғур оқуғучиларни тәкшүрүш арқилиқ уларниң уйғур кимликидин қанчилик ваз кәчкәнлики вә хитайниң «җуңхуа мәдәнийәт кимлики» ни қанчилик қобул қилғанлиқи чоңқур анализ қилинған.

Апторниң қәйт қилишичә, хитайниң уйғур яшлирини уларниң мәһәллә вә мәдәнийәт муһитидин айрип, уларға ортақ хитай тили вә коммунистик партийиниң қиммәт қаришини сиңдүрүш урунуши компартийә күткәндәк уларни ассимилятсийә қилалмиған. Аптор әсиридә бу оқуғучиларниң мутләқ көп қисминиң компартийә үмид қилған йәрдин чиқмиғанлиқини билдүргән.

Апторниң илгири сүрүшичә, бу оқуғучиларниң көп қисми хитай һөкүмитиниң шинҗаңға қайтип келиш тоғрисидики бесимлириға қаримай, я ички өлкиләрдә қалған я башқа дөләтләрниң пуқралиқ йолини таллиған. Аптор әсиридә йәнә уйғур райониға қайтип барғанлириниң ичидә «шинҗаң синиплири» ниң қурулуш программисиға хилап һалда компартийигә хизмәт қилғанлириниң наһайити аз санлиқни тәшкил қилидиғанлиқини билдүргән. Униң илгири сүрүшичә, юртиға қайтип барғанларниң дучар болғини үмидсизлик, биарамчилиқ вә мәмнунийәтсизлик икән. Тимуси гровес пәйшәнбә күни твиттерға йоллиған мәзкур китаби һәққидики учурида «бу ақкөңүл вә җәсур уйғур яшлириниң өзигә ишинип, кәчмишини униң билән ортақлашқанлиқи вә униңға қойнини ачқанлиқи» ға рәһмәт ейтқан.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт