Түркийәдә әлишир навайиниң 15‏-әсирдә язған бир китаби байқалди

Мухбиримиз әркин
2019-06-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Түркийәниң килис вилайитидә атақлиқ уйғур шаири вә мутәпәккури әлишир навайиниң 15‏-әсирдә йезилған бир қол язма китаби байқалған.

Түркийәдики «һөррийәт» гезитиниң хәвәр қилишичә, наваийниң мәзкур китаби түркийә аманлиқ күчлириниң килис вилайитидә тарихи әсәрләр әткәсчилиригә қарши елип барған бир қетимлиқ һәрикитидә қолға чүшкән. Түркийә аманлиқ күчлири вә әдлийә тармақлири килис вилайитиниң мәркизидики бир өйни ахтуруш арқилиқ мәшһур әдиб әлишир навайиниң йезилған вақти 15‏-әсиргә аит болған қол язма әсирини байқиған. Хәвәрдә баян қилинишичә, 378 бәтлик бу китаб аманлиқ күчлири тәрипидин мусадирә қилинған.

Әлишир навайи 1441‏-йили һерат шәһиридә туғулған болуп, униң дадиси уйғур бахши тимурилар һөкүмдари султан әбу сәидниң вәзири болған. Өмриниң мутләқ көп қисми хорасан, сәмәрқәнт қатарлиқ җайларда өткән наваий узун йил һерат һөкүмдари һүсәйин байқараниң һузурида вәзипә өтигән. 1490‏-Йили вәзиписидин айрилип, өмриниң ахирқи йиллирини әдәбияти, сәнәт иҗадийитигә мәркәзләштүргән нәвайи, 1501‏-йили һератта вапат болғаниди. Мутәхәссисләрниң илгири сүрүшичә, навайи маһмут қәшқиридин кейин уйғур-түркий әдәбий тилиниң шәкиллиниши вә раваҗлинишиға әң көп төһпә қошқан киши икән. У, «муһакәмәтул луғатәйин» намлиқ әсиридә түрки тили билән парис тилини селиштуруп, нурғун җәһәтләрдә түркчиниң парисчидин үстүнлүкини илгири сүргән. Көзәтчиләрниң илгири сүрүшичә, хитай һөкүмити уйғур тилини чәкләп, навайи қатарлиқ шаирларни өз ичигә алған уйғур классиклириниң әсәрлирини «бөлгүнчилик», «диний ашқунлуқ» қа бағлап мәни қиливатқан бир мәзгилдә униң бу қол язма әсириниң тепилиши пәвқуладдә зор әһмийәткә игә икән. Лекин «һөррийәт» гезитиниң хәвиридә 378 бәтлик бу китабтики шеирларниң мәзмуни, йезилиш вақти қатарлиқ тәпсилатларға орун берилмигән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт