“вашингтон почтиси” гезити мусулман дөләтлириниң уйғур мәсилисигә сүкүт қилишини тәнқид қилди

Америкиниң нопузлуқ гезитлириниң бири болған “вашингтон почтиси” гезитидә 9‏-январ күни уйғурлар һәққидә йәнә мақалә елан қилинип, хитайда 2 милйондәк уйғур, қазақ вә башқа мусулман милләтләр лагерларға қамалған болсиму, лекин мусулман дөләтлириниң сүкүт қиливатқанлиқи тәнқид қилинди.

Мақалидә қәйт қилишичә, чәтәл таратқулири хитайниң мусулман түркий хәлқ-уйғурларниң нопусиниң 10 дән бир қисмини сим тосуқлар билән қоршалған лагер вә карханиларға қамиғанлиқини ашкарилашқа мувәппәқ болған. “хитайниң мусулман гулаглири мәсилисидики сүкүт” сәрләвһилик бу мақалини “вашингтон почтиси” гезитиниң обзорчиси ашан тарур қәләмгә алған. У мақалисидә ройтерсниң хәвирини нәқил кәлтүрүп, хитай даирилириниң өткән һәптә бир қисим чәтәл мухбирларни уйғур районидики бәзи “кәспий тәрбийәләш” орунлирини зиярәт қилишқа тәшкиллигәнликини тилға алған. У мақалисидә йәнә бу йәрдики тутқунларниң пәқәт хитай тили, ашқунлуқни түгитиш вә қанун тонуши мәлум сәвийәгә йәткәндила қоюп беридиғанлиқини билдүрүп, “бу әслиһәләр бейҗиңниң аз санлиқ милләтләргә қарита қурған, уларни өзлириниң ана тили вә диний етиқадидин ваз кечишкә мәҗбурлайдиған контрол аппаратиниң парчиси” икәнликини тәкитлигән.

Униң илгири сүрүшичә, америка вә явропа әмәлдарлири хитайниң қилмишини тәнқид қилған болсиму, мутләқ көп қисим мусулман дөләтлириниң сүкүт қилиши һәммидин бәк ечинишлиқ икән. У, түркийә, сәуди әрәбистан, иран, пакистанни өз ичигә алған бу дөләтләр пәләстин, кәшмир, роһинга мәсилилиридә наразилиқ билдүрүшкә алдирисиму, лекин уларниң уйғурларни қоғдашқа ерәнсизлик қилип, бәкму чандурғанлиқини билдүргән. Ишан тарурниң қаришичә, уларниң ичидики әң еһтиятчан дөләт башлиқи түркийә президенти әрдоған икән. Мақалидә президент әрдоғанниң буниңдин 10 йил аввал хитайни уйғурларға “ирқий қирғинчилиқи” елип бериш билән әйиблигәнлики, лекин әмдиликтә униң чәтәл күчлирини тәнқидләп, “хитай ахбарат иғвалириниң қурбаниға айланди” дәватқанлиқини тәкитлигән.

Униң илгири сүрүшичә, бәзи көзәткүчиләр мусулман дөләтлириниң хитайға иҗабий қарашта болушида ислам дунясидики истибдатлиқниң мәлум роли бар икән. Мәзкур мақалә “вашингтон почтиси” гезитидә бу һәптә ичидә елан қилинған уйғурлар һәққидики 2-мақалидур. Мәзкур гезит 8‏-январ күни тәһрират мақалиси елан қилип, америка дөләт мәҗлисиниң “уйғур кишилик һоқуқ қанун лайиһиси” ни тезрәк мақуллишини тәләп қилған иди.