Канада баш министири тредо: “биз хитайниң уйғурларға қарши һәрикитини тохтитишқа чақиримиз”

Канада баш министири җастин тредо “тйәнәнмен қирғинчилиқи” ниң 30 йиллиқ хатирә күни хитай кишилик вәзийити һәққидә тохтилип, хитайниң уйғурларға қарши елип бериватқан қилмишини тохтитишқа чақирған.

Бу җастин тредониң тунҗи қетим хитайни уйғур мәсилисидә униң қилмишини тохтитишқа үндишидур. Тредо буниңдин бурун уйғур мәсилисини тилға алған болсиму, лекин у бу мәсилидә хитайға қарита бәк юмшақ позитсийә ипадиләш билән әйиблинип кәлгәниди. Канада “йәр шари хәвәрлири” ториниң хәвәр қилишичә, җастин тредо мундақ дегән: “биз хитайни кишилик һоқуққа, наразилиқ билдүрүш һоқуқи, ипадә әркинликигә, һөрмәт қилишқа, хитайниң ғәрбидики уйғурлардәк аз санлиқ милләтләргә қарши һәрикитини тохтитишқа давамлиқ чақиримиз”.

Тредо бу сөзләрни 4‏-июн күни канаданиң ванковер шәһиридә өткүзүлгән бир паалийәткә қатнашқанда мухбирларниң “тйәнәнмен қирғинчилиқи” ниң 30 йиллиқ хатирә күни һәққидики соалиға җаваб бәргәндә тәкитлигән. Тредо йәнә “хитайниң кишилик һоқуқ мәсилисидики хаһишиға қарита бизниң реал әндишимиз бар. Мән һазирға қәдәр қилип кәлгәндәк бу мәсилини хитай рәһбәрлики билән давамлиқ биваситә яки иттипақдашлиримиз билән васитилик сөзлишип, һазирқидәк хатириләш күнлиридә кишилик һоқуққа техиму яхши һөрмәт қилишни вә уни илгири сүрүшни давамлаштуримиз” дегән. Тредониң сөзиниң кейинла канада ташқи ишлар министири кристя фреләнд язма баянат елан қилип, “тйәнәнмин вәқәси” ниң 30 йиллиқини хатириләйдиғанлиқини билдүргән. У баянатта, хитай һөкүмитиниң сүкүтни бузуп, мәзкур вәқәдә өлтүрүлгән, тутқун қилинған яки из дерәксиз ғайиб болғанларни ашкарилишини тәләп қилған. Кристя фреләнд баянатида уйғурларни тилға алмиған болсиму, лекин хитайниң кишилик һоқуқ принсиплириға һөрмәт қилиши, адаләтсиз вә халиғанчә тутқун қилинғанларни қоюп беришкә чақиридиғанлиқини билдүргән. Канаданиң баянати америка-хитай мунасивити хуавей ширкитиниң муавин мудири миң вәнҗониң тутқун қилиниши сәвәблик қаттиқ йириклишип кәткән бир мәзгилдә елан қилинди.