Канаданиң хитайда турушлуқ баш әлчиси уйғур ели зияритидә кишилик һоқуқ әндишилирини оттуриға қойған

Вашингтондин мухбиримиз әркин тәйярлиди
2024.06.24

Канаданиң хитайда турушлуқ баш әлчиси җенефер мей (Jennifer May), 19-июндин 22-июнғичә уйғур елидә туюқсиз зиярәттә болуп, уйғур аптоном райониниң юқири дәриҗилик әмәлдарлири билән сөһбәт елип барған.

Канада һөкүмитиниң баянатида ашкарилишичә, җенефер мей сөһбәттә уйғур елидики һөҗҗәтләшкән кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиридин әндишә қилидиғанлиқини билдүргән. Җенефер мей хитайниң 2017-йили башланған чоң тутқунидин бери, болупму канадани өз ичигә алған он нәччә ғәрб дөлити парламентиниң уйғур ирқий қирғинчилиқини етирап қилишидин бери, уйғур елидә зиярәттә болушқа йол қоюлған тунҗи ғәрб баш әлчиси һесаблиниду.

Канада һөкүмитиниң 23-июн елан қилған баянатида көрситилишичә, “баш әлчи мейниң шинҗаң зиярити канаданиң хитай әмәлдарлири билән болған дипломатик алақисиниң бир парчиси болуп, бу зиярәт канаданиң кишилик һоқуқ мәсилисидики әндишилирини шинҗаң рәһбәрлиригә биваситә йәткүзүш пурсити үчүн хизмәт қилмақта” икән.

Җенефер мейниң бу қетимлиқ уйғур ели зияритидә кишилик һоқуқ әндишилирини оттуриға қоюши, илгири уйғур елини зиярәт қилип, хитайниң “шинҗаң сиясити” ни қоллиған яки “шинҗаңда һечқандақ мәсилә йоқ” лиқини илгири сүргән мусулман әллири, түркий дөләтләр яки 3-дуня әллириниң дипломатлириға нисбәтән рошән селиштурма һасил қилмақта. Канада һөкүмитиниң баянатида көрситилишичә, җенефер мей зиярәттә “уйғур аптоном районлуқ парткомниң секретари ма шиңруй вә уйғур аптоном районлуқ һөкүмәтниң башқа юқири дәриҗилик әмәлдарлири билән көрүшкән. Баянатта мундақ дейилгән: “баш әлчи мей, шинҗаңдики уйғур вә башқа мусулман аз санлиқ милләтләргә тәсир көрсәткән системилиқ кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә даир, җүмлидин б д т мутәхәссислири вә б д т кишилик һоқуқ алий комиссари ишханиси тәрипидин оттуриға қоюлған ишәнчлик доклатта тилға елинған мәсилиләрдин әндишә қилидиғанлиқини оттуриға қойди.”

Баянатта йәнә җенефер мейниң болупму уйғур тили маарипиниң чәклиниши вә уйғур балилириниң ятақлиқ мәктәпләргә орунлаштурулушиға болған әндишисини оттуриға қойғанлиқи қәйт қилинмақта. Баянатта көрситишичә, баш әлчи мей йәнә “мустәқил б д т мутәхәссислириниң шинҗаңни өз ичигә алған хитайдики барлиқ районларда чәклимисиз тәкшүрүш елип беришиға йол қоюш” ни қайта тәкитлигән. Канаданиң хитайда турушлуқ баш әлчиси мей бу әндишилирини хитай һөкүмити “‛ирқий қирғинчилиқ‚ вә ‛мәҗбурий әмгәк‚ ғәрб тоқуп чиқарған ялғанчилиқтур” дәп инкар қиливатқан бир вақитта, уйғур аптоном райониниң әмәлдарлириға йүзтуранә ейтқан.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.