Кишилик һоқуқ тәшкилатлири германийә баш министириниң хитай зияритидә уйғур ирқий қирғинчилиқини тохтитиш үчүн күч чиқиришини тәләп қилған

Вашингтондин мухбиримиз әркин тәйярлиди
2024.04.12

Дуня уйғур қурултийи қатарлиқ аммиви тәшкилатлар, хитайда 4 күнлүк зиярәттә болидиған германийә баш министири олеф шолизға мәктуп йезип, униң хитай зияритидә уйғурларға қарши елип бериливатқан ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәтни тохтитиши үчүн күчишини тәләп қилған.

Мәктупта йәнә “уйғур вә башқа түркий хәлқләргә қарши елип бериливатқан вәһший ассимилятсийә сиясити”ә хатимә берилиши, болупму уйғурларниң мәдәнийәт кимлики, тили вә әнәнилиригә чоқум һөрмәт қилиниши, (уйғурларниң) бир хәлқ сүпитидә һәқ-һоқуқи вә әркинликиниң қоғдилиши керәклики” тәкитләнгән. Мәлум болушичә, уйғурлардин сирт йәнә герман, тибәт вә хоңкоң  тәшкилатлири бирлишип йоллиған мәзкур мәктупта, олеф шолизниң уйғур райони, тибәт, хоңкоң, җәнубий моңғулийә, һәтта хитайниң өзидики қәбиһликләр вә кишилик һоқуқ мәсилилирини оттуриға қоюши тәләп қилинған.

Бу мәктуп, германийә баш министириниң 13-апрелдин 17-апрелғичә болидиған төт күнлүк хитай зияритидә зор көләмлик бир сода өмикини башлап келидиғанлиқи, өткән йили хитайға тайинишни азайтиш истратегийәсини йолға қойған олеф шолизниң әмди хитай билән “қайта һәмкарлиқ” орнитидиғанлиқи қәйт қилиниватқан бир вақитта йезилған. Ройтерс агентлиқиниң 12-апрел бәргән хәвиридә билдүрүшичә, олеф шолизниң америка билән явропа иттипақи дөләтниң қошумчә ярдимигә еришиватқан хитай експорт маллириға тәдбир қоллиниш тәһдитидә болуватқан бир вақитта, хитайни зиярәт қилип, униң билән “қайта һәмкарлиқ” елип бармақчи болушиниң хәтири юқири икән.

Германийә хитай билән болған содида уйғур мәҗбурий әмгәк мәһсулатлириға қаттиқ тәдбир қолланмаслиқ билән әйиблинип келингән иди. Уйғур кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң қәйт қилишичә, германийәниң позитсийәси уйғур диярида ишләпчиқирилған мәһсулатларниң явропа базириға техиму көп еқип киришигә йол ачидикән. Хитай таможна санлиқ мәлуматлиридин ашкарилинишичә, бу йилниң дәсләпки икки ейида уйғур аптоном райониниң явропа иттипақиға әза дөләтләргә чиқарған експорти өткән йилниң охшаш мәзгилидикидин 200 пирсәнттин артуқ ашқан. Аммиви тәшкилатлар, олеф шолизға язған мәктупида йәнә германийәниң русийәгә тутқан сияситини хитайни өз ичигә алған барлиқ истибдат һакимийәтләргиму йүргүзүши тәләп қилинған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.