Kishilik hoquq teshkilatliri gérmaniye bash ministirining xitay ziyaritide Uyghur irqiy qirghinchiliqini toxtitish üchün küch chiqirishini telep qilghan

Washin'gtondin muxbirimiz erkin teyyarlidi
2024.04.12

Dunya Uyghur qurultiyi qatarliq ammiwi teshkilatlar, xitayda 4 künlük ziyarette bolidighan gérmaniye bash ministiri oléf sholizgha mektup yézip, uning xitay ziyaritide Uyghurlargha qarshi élip bériliwatqan irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayetni toxtitishi üchün küchishini telep qilghan.

Mektupta yene “Uyghur we bashqa türkiy xelqlerge qarshi élip bériliwatqan wehshiy assimilyatsiye siyasiti”e xatime bérilishi, bolupmu Uyghurlarning medeniyet kimliki, tili we en'enilirige choqum hörmet qilinishi, (Uyghurlarning) bir xelq süpitide heq-hoquqi we erkinlikining qoghdilishi kérekliki” tekitlen'gen. Melum bolushiche, Uyghurlardin sirt yene gérman, tibet we xongkong  teshkilatliri birliship yollighan mezkur mektupta, oléf sholizning Uyghur rayoni, tibet, xongkong, jenubiy mongghuliye, hetta xitayning özidiki qebihlikler we kishilik hoquq mesililirini otturigha qoyushi telep qilin'ghan.

Bu mektup, gérmaniye bash ministirining 13-apréldin 17-aprélghiche bolidighan töt künlük xitay ziyaritide zor kölemlik bir soda ömikini bashlap kélidighanliqi, ötken yili xitaygha tayinishni azaytish istratégiyesini yolgha qoyghan oléf sholizning emdi xitay bilen “Qayta hemkarliq” ornitidighanliqi qeyt qiliniwatqan bir waqitta yézilghan. Roytérs agéntliqining 12-aprél bergen xewiride bildürüshiche, oléf sholizning amérika bilen yawropa ittipaqi döletning qoshumche yardimige érishiwatqan xitay éksport mallirigha tedbir qollinish tehditide boluwatqan bir waqitta, xitayni ziyaret qilip, uning bilen “Qayta hemkarliq” élip barmaqchi bolushining xetiri yuqiri iken.

Gérmaniye xitay bilen bolghan sodida Uyghur mejburiy emgek mehsulatlirigha qattiq tedbir qollanmasliq bilen eyiblinip kélin'gen idi. Uyghur kishilik hoquq teshkilatlirining qeyt qilishiche, gérmaniyening pozitsiyesi Uyghur diyarida ishlepchiqirilghan mehsulatlarning yawropa bazirigha téximu köp éqip kirishige yol achidiken. Xitay tamozhna sanliq melumatliridin ashkarilinishiche, bu yilning deslepki ikki éyida Uyghur aptonom rayonining yawropa ittipaqigha eza döletlerge chiqarghan éksporti ötken yilning oxshash mezgilidikidin 200 pirsenttin artuq ashqan. Ammiwi teshkilatlar, oléf sholizgha yazghan mektupida yene gérmaniyening rusiyege tutqan siyasitini xitayni öz ichige alghan barliq istibdat hakimiyetlergimu yürgüzüshi telep qilin'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.