Tashqi siyaset zhurnili: “Béyjing olimpiki shinjangdiki lagérlargha yol échip berdi”

Amérikidiki zhurnalist we mutexessis nitin koka “Tashqi siyaset” zhurnilida maqale élan qilip, béyjingning 2022‏-yilliq qishliq olimpik musabiqisini ötküzüsh salahiyitini soraq qilish kéreklikini bildürgen.

Nitin kokaning ilgiri sürüshiche, 2008‏-yili olimpik musabiqisi béyjingda ötküzülse, bu xitayning erkinlishishige yardem béridu, dep qaralghan bolsimu, lékin olimpik shinjangdiki lagérlarning yolini échip bergen.

U hazir béyjing we uning etrapidiki yenching rayonida 2022‏-yildiki qishliq olimpik musabiqisining qurulushliri élip bériliwatqanliqi, shuning bilen bir waqitta xitayning bashqa bir rayonida yene bir xil qurulushning, yeni yighiwélish lagérlirining qurulushi élip bériliwatqanliqini eskertip, “Béyjingning mezkur lagérlirida bir milyondek Uyghur we bashqa musulman az sanliq milletler tutup turulmaqta, dep qariliwatqanliqi” ni tekitligen.

Uning ilgiri sürüshiche, xitay az sanliq milletler we ijtima'iy teshkilatlarni basturushni kücheytiwatqan ehwalda olimpik musabiqisige sahibxaniliq qilishi kérekmu-yoq, dégen mesile sorilishi kérek iken. 2008‏-Yilliq olimpik musabiqisining béyjingda ötküzülüshi tibet we Uyghurlarning qattiq naraziliqini qozghighan bolsimu, lékin “Olimpik xitayda ammiwi guruhlarning tereqqiyatini tézlitidu” dégen qarash bilen bu naraziliqqa sel qaralghan.

Nitin kokaning ilgiri sürüshiche, béyjing olimpik musabiqisi ammiwi guruhlar, axbarat we az sanliq milletlerning heq-hoquqlirini kéngeytmeyla qalmay, belki ularning ehwalini téximu nacharlashturuwetken. U béyjing olimpik musabiqisi heqqide toxtilip, bu musabiqe: “Tibet we Uyghurlargha nisbeten dewr bölgüch nuqta bolup qaldi. Bu, ulargha xitay az sanliq milletlerni xalighanche basturushning ruxsitini alghandek signal berdi” dégen.

Yéqinda amérika kéngesh palata ezasi marku rubi'o, xelq'ara olimpik komitétini béyjing qishliq olimpik musabiqisini közdin kechürüshke chaqirghan idi. Nitin kokaning ilgiri sürüshiche, eger marku rubi'oning chaqiriqi diqqet qozghiyalmisa, 2022‏-yildiki qishliq olimpikni bayqut qilishtin chong ümid kütkili bolmaydiken.

U maqalisining axirida, 2008‏-yilidiki olimpik bayqut qilin'ghan bolsa belkim buning héchqandaq perq yaratmasliqi mumkinlikini, lékin bu qétim “Bayqut utuqluq bolsa “Bu shinjangning weziyitini téximu nacharlashturuwétidu, dep endishe qilishning hajiti qalmighanliqi” ni tekitligen.