Luyiza gréw: “Xitay reqemlik diktatoriliqning eng tipik modéli!”

Kanada hökümiti xitaydiki xu'awéy shirkitining bash maliye emeldari méng wenjuni “Iranni jazalashqa buzghunchiliq qilmaqchi bolghan” dégen eyiblesh bilen qolgha alghandin kéyin, yéqinda xu'awéy shirkitining polshadiki bir qisim xizmetchilirining jasusluqqa chétilip qalghanliqi herqaysi axbarat wasitiliride xewer qilindi. Bolupmu xu'awéy shirkitining polshadiki jasusluq qilmishining xitay hökümiti bilen munasiwetlik ikenliki otturigha chiqqandin kéyin xitay hökümiti özlirini aqlap, özlirining herzaman “Bashqilarning qanunluq heqlirige we qiziqishigha hörmet qilip kelgenliki” ni tekitlidi.

Washin'gton shehiridiki “Uyghur kishilik hoquq qurulushi” ning tashqi ishlar diréktori luyiza gréw xanim bu munasiwet bilen mexsus maqale yézip, xitayning mahiyette sifirliq diktatoriliqning eng yéngi ülgisini yaratqanliqini bayan qildi.

Luyiza xanimning pikriche, xitayning hazirqi reqemlik diktatoriliq sistémisi alliqachan xitay diplomatiyesining bir muhim mezmunigha aylinip bolghan. U “Washin'gton pochtisi” gézitining obzorchisi josh rogindin neqil élip, bu halni “Chichangshish diplomatiyesi” dep janliq teswirleydu. Shuningdek buninggha misal qatarida birer ayche ilgiri xitay muxbirining londondiki yighin meydanini maliman qilghanliqi hemde yighin ehlini xitaygha qarshi meydanda bolghanliqi üchün eyiblep xalis xizmet qiliwatqan bireylenni bir shapilaq urghanliqini eslep ötidu.

Aptorning qarishiche, xitay hökümiti dölet ichide téngshün shirkiti we uning mehsulatliri bolghan QQ, ündidar qatarliqlargha orghaq-bolqa shekillik tamghilarni chaplighan. Bulardiki barliq yazma we uchurlarning pütünley hökümet kontrolluqida ikenliki hemmige ayan bolup, téngshün shirkitining shénjén shehiridiki bash shirkiti aldigha ghayet zor orghaq-bolqa heykili ornitilghan, shuningdek uning astigha “Partiyemizge egiship sodingizni bashlang!” dégen sho'ar yézilghan.

Aptorning bayan qilishiche, xitay hökümitining bu yosundiki mutleq kontrolluq xahishi ötmüshte zor paji'elerge seweb bolghan. Buning eng deslepkisi 1942-yili yen'ende bashlan'ghan “Istil tüzitish herikiti” bolsa, kéyinkisi “On yilliq sarangliq” dep atalghan “Medeniyet zor inqilabi” dewri bolghan. Emdi ashu mudhish dewrning qaytidin bashlinishigha oxshap kétidighan ehwallar xitay hökümiti “Islahat we échiwétishning 40 yilliqini tebriklesh” bilen aldirash boluwatqanda arqimu-arqidin otturigha chiqmaqta. Buning eng tipik ipadisi nöwette milyonlighan Uyghurning “Esebiylik” ke baghlan'ghan halda lagérlargha qamilishida eks etmekte iken.

U “Chet'el diplomatiyesi” de élan qilin'ghan “Xitaydiki jaza lagérigha apiridighan 48 xil qilmish” ning ichide mushu xildiki reqemlik kontrolluqqa yatidighan türlerni eslep chiqish arqiliq nöwette shi jinpingning shexske choqunush we “Parixorluqqa qarshi turush” namida bu xil diktatoriliqni kéngeytiwatqanliqi, buning kelgüsidiki téximu zor bolghan qabahetke, jümlidin nurghun kishini “Tirikla yewétishke” seweb bolup qélishidin hemmila kishining endishige chüshkenlikini bayan qilidu.