Xitay hökümiti yene bir qétim “Medeniyet qirghinchiliqi” ni aqlashqa atlandi

Washin'gtondin muxbirimiz eziz teyyarlidi
2023.12.14

Xitay hökümiti bashqurushidiki uchur wasitilirining 12-dékabirdin buyanqi xewerliride atushning éksaq yézisidiki Uyghur ösmürlirining qizghinliq bilen putbol oynawatqanliqi, ulughchat nahiyesidiki qirghiz ösmürlirining “Manas” dastanini yadlawatqanliqi, mekit nahiyesidiki Uyghur ösmürlirining “Dolan muqamliri” ni öginiwatqanliqi alahide orun alghan. Shuningdek xitay hökümitining “Yerlik medeniyet” lerni qoghdashqa qanchilik zor küch serp qiliwatqanliqining ispati süpitide bayan qilin'ghan.

Kishining diqqitini tartidighini, bu halning yéqinqi mezgillerde gherb dunyasida oxshimighan shekillerde otturigha chiqiwatqan xitay hökümiti heqqidiki selbiy tenqidler bilen mas qedemde otturigha chiqiwatqanliqi bolmaqta. Bolupmu shan robértis (Sean R. Roberts), jéymis milward (James A. Millward), rechil xarris (Rachel Harris) qatarliq bir qisim mutexessisler ötken alte yildin buyan izchil dawamliship kelgen qirghinchiliqta bu jaydiki medeniyet miraslirining axirqi namayendiliri bolghan meschitlerning we mazarlarning chéqip tashlan'ghanliqi, Uyghur tili we yéziqining omumyüzlük men'i qilinishi, diniy étiqadning lagér we türmilerge qamashtiki “Qanuniy asas” qa aylinishi qatarliqlar heqqide bir qatar obzorlarni élan qilghan. Téximu muhimi, xitay hökümitining “Térrorluqqa we ashqunluqqa qarshi turush” bahaniside Uyghurlargha xas bir pütün medeniyet sistémisini we Uyghur millitini yoqitishtek bash nishanni qandaq emelge ashuruwatqanliqi pash qilin'ghanidi.

Derweqe, kéyinki waqitlardiki ré'alliq buninggha Uyghur mehellilirining köchürülüshi, Uyghurlarning nopus sanini gherezlik kémeytish, Uyghur ziyaliyliri, jümlidin yazghuchi-sha'irlar, tarixchilar, tilshunaslar, medeniyetshunaslar we bashqilarni köplep türme-lagérlargha tashlash, Uyghurlarning milliy ma'aripini cheklesh we turmush adetlirini pütünley özgertish qatarliqlarning qoshulghanliqini körsitip bergenidi. Ene shu xil qilmishlargha qarita xelq'arada küchlük tenqid dolqunliri qozghalghan hemde xitaygha qaritilghan bir qatar iqtisadiy jaza tedbirliri otturigha chiqqan. Xitay hökümiti bolsa bularni birdek inkar qilish bilen birge, buninggha jawaben tézdin “Shinjang heqqidiki hékayilerni yaxshi bayan qilish” shamilini qozghighanidi. Nöwette xitayning bu heqtiki teshwiqatliri dawamliq halda oxshimighan shekillerde küchiyiwatqanliqi melum.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.