“иқтисадшунас” журнили: “хитай уйғурларниң меңисини ююшта мәҗбурий әмгәкни қолланмақта”

Хәлқарада нопузлуқ журналлардин “иқтисадшунас” журнили 30-май күни елан қилған бир доклатида, хитайниң қайта тәрбийәләш лагерлирини тақаватқан болсиму, әмма уйғурларниң меңисини ююшта давамлиқ мәҗбурий әмгәкни қоллиниватқанлиқини билдүргән.

Бу журналниң “шинҗаңдики мәҗбурий әмгәкниң өзгириши” намлиқ бу доклати, униң мухбирлириниң йеқинда уйғур диярини зиярәт қилип, бу районниң қәшқәр, йәркән қатарлиқ уйғурлар зич олтурушлуқ наһийә, шәһәрлиридә елип барған тәкшүрүши асасида тәйярланған. Доклатта тәкитлишичә, “хитай қайта-тәрбийәләш лагерлирини тәдриҗий тақаватқан болсиму, әмма йәнила давамлиқ әмгәк арқилиқ уйғурларниң пикир-хиялини өзгәртмәктә” икән.

“иқтисадшунас” журнилиниң бу доклати, хитай һөкүмити мусулман әллири вә 3-дуня дөләтлириниң журналист, дипломат вә аммиви тәшкилат вәкиллирини уйғур дияриға нишанлиқ зиярәткә тәшкилләп, улар ‍арқилиқ райондики ирқий қирғинчилиқ вә мәҗбурий әмгәкни рәт қиливатқан бир пәйттә елан қилинған. Доклатта, йәркән наһийәси конабазар йезисидики хизмәт әтритиниң “идеологийәлик сәпәрвәрлик” билән алдираш икәнлики, “бу сәпәрвәрликниң мәқсити пассип деһқанларни башқа ишларға селишқа һәйдәкчилик қилиш” икәнлики билдүрүлгән. Лекин доклатта мухбирлар үчүн бу хизмәт әтрәтлириниң деһқанларни байрақ чиқиришқа тәшкилләш, кәчлик курсқа қатнаштуруш қатарлиқлардин немигә еришкәнликини тәкшүрүши мумкин әмәслики тәкитләнгән.

Доклатта қәйт қилишичә, хитай һөкүмитиниң 2017-йилдин башлап бир милйон кишини, һәтта униңдинму көп кишини ‛кәспий маһарәт тәрбийәләш мәркәзлири‚намидики тутқунлар лагерлириға әвәтишидин бери, уйғур районида хитайниң қаттиққол бастурушиниң қурбаниға айланған кишиләргә даир биринчи қол материялларға еришиши техиму қийинлашқан икән. Доклатта, “ғәрблик тәтқиқатчилар лагерларниң 2020-йилидин башлап тәдриҗий тақилишқа башлиғанлиқиға ишәнсиму, бирақ һөкүмәт һөҗҗәтлиридин мәҗбурий әмгәкниң йәркән конабазиридикигә охшаш йәнила кәң көләмлик давамлишиватқанлиқини көрсәтмәктә” дейилгән.