Azatliq radiyosi: “Xitayning ottura asiyadiki Uyghurlargha bolghan bésimi kücheymekte”

• Muxbirimiz erkin
  2021-09-13

Bash shitabi chéxiye paytexti pragdiki “Azatliq radiyosi” 12-séntebir ottura asiya jumhuriyetlirining xitay bilen bolghan munasiwetliridiki Uyghurlar siyasiti heqqide söhbet programmisi ötküzüp, xitayning bu rayondiki Uyghurlargha bolghan bésimining küchiyiwatqanliqini ilgiri sürgen.

Söhbet qazaqistanning yéqinda amérikaliq tetqiqatchi jén buninni chégradin kirgüzmeslikini chiqish nuqtisi qilip, ottura asiya jumhuriyetlirining Uyghurlar mesiliside xitaygha hemkarlishiwatqanliqining seweblirini analiz qilghan.

Qazaqistan hökümiti 4-séntebir jén buninning qazaqistan'gha kirishini ret qilip, uning 5 yilghiche qazaqistan'gha kirishini chekligen. Jén buning uzun yil qazaqistanda turup, qazaq we Uyghur lagér shahitlirining arxpini turghuzup kelgen idi. “Azatliq radiyosi” diki söhbetke amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining mu'awin re'isi nuri türkel, amérika jorji washin'gton uniwétsitétining proféssori, Uyghurshunas shan robérts we “Qishlaq awazi” blogining yazghuchisi brus pennér qatarliqlar qatniship, özlirining bu mesilidiki pikirlirini ortaqlashqan.

Nuri türkelning éytishiche, amérika jén bunin mesilisige jiddiy qarap, qazaqistan da'irilirini bu xil tetqiqat ishlirigha qol tiqmasliq toghrisida agahlandurushi kérek iken. U xitayningmu burun amérikaliq tetqiqatchilarni chekligenliki we amérikaning buninggha qarita xitayni yéterlik agahlandurmighanliqini bildürgen.

Proféssor shan robérts, qazaqistanning Uyghurlarni xitaygha qayturup bérishi heyran qalarliq ish bolmisimu, biraq uning xitaydin kelgen étnik qazaqlarning pa'aliyetlirige yol qoyup, bashqa türkiy milletler mesiliside xitay bilen hemkarlishishi heyran qalarliq ikenlikini bildürgen. Uning éytishiche, qazaqistan mesilini özidin yiraqlashturushqa tirishiwatqan bolsimu, emma bu mesile qazaqistanning kélechiki üchün bek muhim iken.