Qeshqerde ötküzülgen xelq'ara muhakime yighinida “Shinjang ezeldin xitayning bir qismi bolup kelgenliki” tekitlen'gen

Washin'gtondin muxbirimiz uyghar teyyarlidi
2024.06.12

Bügün qeshqerde échilghan “Shinjangning tarixi we kelgüsi” namliq xelq'ara muhakime yighinida “Shinjang ezeldin xitayning bir qismi bolup kelgenliki” hemde xitayning tarixi we medeniyitining Uyghur élidiki roli alahide tekitlen'gen.

“Shinjang géziti” ning 6-ayning 12-kündiki xewirige asaslan'ghanda, merkiziy milletler uniwérsitéti, béyjing uniwérsitéti  we qeshqer uniwérsitéti  birlikte uyushturghan “ Shinjangning tarixi we kelgüsi” namliq xelq'ara muhakime yighini 12-iyun qeshqerde échilghan. Yighinda, qazaqistan, özbékistan qatarliq döletlerdin kelgen 100 din artuq mutexessis  Uyghur élining tarixi we kelgüsige alaqidar témilarni chöridep muhakime élip baridiken.

Döletlik milliy ishlar komitétining mudiri pen yö bu yighinda qilghan sözide, “Shinjangning medeniyiti köp xil bolsimu, ittipaqliq ichide mewjut boldi.  Ularni birlikke keltürgüchi  eng muhim amil xitay medeniyitidur” dégen.

Yéqinda xitay hökümiti ilgiriki milletler siyasitining nöwette xitayning dölet ehwali we dewr tereqqiyatigha maslishalmighanliqi bahane qilip, “Jungxu'a milletliri ortaq gewdisi heqqide omumiy bayan” namliq  derslik kitabni neshr qilghan bolup,  pen yö  bu derslik kitabining bash muherriri bolghan. 

 Awstraliye latrobi uniwérsitétining piroféssori jéymis léybold (James Leibold) “ Yuqiridiki kitab heqqide yazghan maqaliside mundaq deydu: “Xitay ilgiri bergen wedilerni, milliy siyasetlerni biraqla örüp tashlidi, pen yöning dersliki xitay merkezchiliki epsanisini qayta peyda qilishni meqset qilghan. Xitay xelq jumhuriyitide yene bir meydan ‛medeniyet inqilabi‚ jiddiy élip bérilmaqta ”.

Xitay axbaratlirida türlük tarixi we  arxé'ologiyelik  qézilmilarning “Shinjangning ezeldin xitayning bir qismi ikenlikini ispatlaydighanliqi” teshwiq qilinip kelmekte.

Xitayning tarixni siyaset üchün qollinish, buning üchün tarixiy heqiqetlerni burmilashtin yanmasliq uslubi roshen bolup, yéqinda xitay arxé'ologiye jem'iyiti bilen xitay ijtima'iy penler akadémiyesi  birliship achqan  yighinda, chégra rayonlarning tarixi we medeniyitining xitay medeniyitining muhim terkibiy qismi ikenliki tekitlinish bilen birge, arxé'ologiyeni qandaq qilghanda siyasetke maslashturup, xitay hökümiti teshebbus qiliwatqan tarix we medeniyet éngi berpa qilghili bolidighanliqi heqqide körsetme bérilgenidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.