Reyhan eset: "Eger Uyghurlarning hayatimu qimmetlik déyilse, olimpikni choqum béyjingdin yötkesh kérek"

Muxbirimiz irade
2021-06-17
Share

Xitay hökümiti teripidin lagérgha qamalghan we kéyin 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghan inisi ekber eset üchün pa'aliyet qiliwatqan adowkat reyhan eset 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisini xitaydin yötkeshni telep qildi.

U "Wol-sitrit zhornili" da élan qilghan bu heqtiki intayin küchlük maqaliside hélihem buninggha sada chiqarmaywatqan xelq'ara olimpik komitétini we qollighuchi shirketlerni eyiblidi. Reyhan eset özining "Eger Uyghurlarning hayatimu qimmetlik déyilse, u chaghda olimpik musabiqisini choqum yötkesh kérek" mawzuluq maqaliside mundaq dep yazghan: "Men 2008-yili béyjing yazliq olimpik tenheriket musabiqisini ötküzgende wuxende turup xoshalliq bilen tebrikligen idim. 13 Yildin kéyin men 2022-yilliq qishliq olimpik tenherket musabiqisining béyjingdin yötkilishini, eger bu tallash meghlup bolsa, diplomatik bayqut qilishni teshebbus qiliwatimen. Méning meydanim zor derijide özgerdi, chünki men démokratik yönülüshke qarap tereqqiy qilishini ümid qilghan xitaydin ibaret bu dölet hazir rehimsizlik derijisige bérip yetti. Xitay hökümiti inim ekber esetni öyidin uzaq we sésiq nami pur ketken aqsu türmiside yalghuz kishilik qamaq jazasigha duchar qildi."

Reyhan maqaliside2008-yili olimpik mezgilide gerche béyjingdiki Uyghurlar qoghlap chiqirilghan bolsimu, emma eyni chaghda özining yenila ümidini saqlap qalghanliqini bayan qilghan. U yene 2009-yili 7-aydiki "Ürümchi weqesi" de namayishchilarni keng kölemde türmige solash, kishilik hoquq adwokatlirigha zerbe bérish we "Qattiq zerbe bérish herikiti" ning yolgha qoyulushi we ilham toxtining türmige tashlinishi bilen özining xitay hökümitige bolghan ümidining ajizlashqanliqini bayan qilghan. U aqiwette öz inisi ekber esetningmu bu künsayin zorawanlashqan bu hakimiyetning qurbani bolghanliqini tekitlep mundaq dégen:

"Dunya xitayning 2008-yilliq béyjing olimpik tenherket musabiqisidiki wedisige emel qilmighanliqini we ochuq-ashkare halda Uyghur we bashqa türkiy xelqlerge zulum qiliwatqanliqini untup qalghandek qilidu. Xelq'ara olimpik komitéti korona wirus yuqumi sewebidin bulturqi yazliq olimpik tenheriket musabiqisini kéchiktürdi. U halda némishqa kéler yildiki musabiqini milyonlighan kishilerni qiynash, mejburiy tughmas qilish, basqunchiliq we ach qoyush adetke aylandurulghan bu dölette ötküzüshning ornigha uni kéchiktürmeydu yaki bashqa döletke yötkimeydu?"

Reyhan eset olimpik komitétining "Siyasiy endishiler olimpik rohini bulghaydu" dégen bahane bilen emeliyette del olimpik rohigha xilapliq qiliwatqanlar bilen apaq-chapaq boluwatqanliqini qattiq tenqidligen. U bundaq qilghanda xitayning ornini mustehkemlep, uning zulum we irqiy qirghinchiliqni yersharilashturushigha yéshil chiraq yéqip béridighanliqini agahlandurghan.

Reyhan eset yene olimpik musabiqisining qollighuchi shirketliri bolghan kokakola we "Éyirbi'enbi" (Airbnb) shirketlirining yüzsizlikinimu qattiq eyibligen. U maqalisini töwendiki jümliler bilen ayaqlashturghan: "Uyghurlarning hayati qimmetlik, héchqandaq tijaret guruhining soda menpe'eti bizning mewjutluqimiz we izzet-hörmitimizdin muhim emes. Dunya xitayning olimpik tenheriket musabiqisini ötküzüshi kérekmu-yoq dégen talash-tartishta turuwatqan peytlerde, men inim ikkimiz olturup birlikte bu musabiqidin hozurlinidighan künlerni eslep qaldim. Eger u özining hayati wehshiy jaza lagérida weyran qiliniwatqan shu minutlarda xelq'araning téximu güzel bir dunya berpa qilishni meqset qilghan tenterbiye musabiqisini xitayning ötküzüshige yol qoyghanliqini uqsa, qandaq bir héssiyatta bolar-he?"

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet