Хәлқара җинайи ишлар соти русийәни уруш җинайити билән әйиблимәкчи

Хәлқара җинайи ишлар соти украинаға таҗавуз қилған русийәни украиналиқ балиларни тутқун қилғанлиқи вә аммиви әслиһәләрни һуҗум нишани қилғанлиқи билән әйиблимәкчи икән.

“ню-йорк вақти гезити” ниң 13-март күни бәргән хәвиригә қариғанда, русийә өткән йил 2-айда украинаға бесип киргәндин буян инсанийәткә қарши нурғун җинайәтләрни өткүзгән болуп, хәлқара җинайи ишлар соти алаһидә тәкшүрүш гурупписи русийә армийәсиниң украиналиқ балилар вә яшларни өзиниң “қайта тәрбийәләш лагери” ға елип кәткәнликини, украинаниң аммиви әслиһәлирини вәйран қилғанлиқини тәкшүрүп дәлиллигән. Русийә бу җинайәтлирини инкар қилған вә әйибләшләрни рәт қилған, әмма хәлқара тәкшүрүш гурупписи вә украиналиқ тәптишләр русийә бир йилдин буян өткүзгән җинайәтләрниң испатлирини топлиған.

Хәлқара җинайи ишлар сотиниң баш тәптиши кәрим хан (Karim Khan) әйибнамини аввал тәйярлиқ сорақ гурупписиға тапшуридиғанлиқини, андин бу гуруппиниң җинайәтчиләрни тутуш буйруқи имзалаш яки техиму көп испат топлашни қарар қилидиғанлиқини билдүргән.

Һазирчә хәлқара җинайи ишлар сотиниң бу делода кимни җинайәтчи дәп әйибләйдиғанлиқи техи ениқ әмәс икән. Әмма бәзи чәтәллик дипломат вә мутәхәсисләрниң қаришичә, русийә президенти виладимир путинниң әйиблиниш еһтимали күчлүк икән. Чүнки хәлқара җинайи ишлар сотиниң принсипиға көрә, бирәр дөләт рәһбири әгәр уруш җинайитигә, инсанийәткә қарши җинайәт вә ирқий қирғинчилиқ җинайитигә четилип қалса кәчүрүм қилинмайдикән.

Йел университети вә америка ташқи ишлар министирлиқи 2-айда елан қилған бир доклатқа көрә, аз дегәндә 6000 дин көп украиналиқ балилар русийәниң 43 лагериға орунлаштурулған. Әмма украина тәрәпниң билдүрүшичә, бу балиларниң сани 16 миңдин көп икән.

Бу әһвал хитай әмәлдарлириниң уйғур районида өткүзгән инсанийәткә қарши җинайәт вә ирқий қирғинчилиқ җинайитигә охшайдиған болуп, 2020-йилниң ахирида тәтқиқатчи адриян зенз доклат елан қилип, йүз миңлиған уйғур балилириниң ятақлиқ балилар лагерлирида тутуп турулуватқанлиқини, йәкән наһийәсиниң өзидә 10 миңдин артуқ уйғур балиниң балиларниң лагерида икәнликини, уларниң көп қисминиң ата-анилириниң лагер, түрмиләрдә икәнликини ашкарилиғаниди. Хитай рәиси ши җинпиң башлатқан бу системилиқ қирғинчилиқ вә җинайәтләр техи хәлқара җинайи ишлар соти тәрипидин тәкшүрүлмәй кәлмәктә.