“Dewr” zhurnili: “Amérika 30 yil awwal amérikadiki xitay oqughuchilarni qoghdighan, emdi Uyghurlarni qoghdash waqti keldi”

Amérikidiki “Dewr” heptilik zhurnilining aliy muherriri maykél zéniy mezkur zhurnalda maqale élan qilip, amérikaning “Tyen'enmén weqesi” de amérikadiki xitay oqughuchilirini qoghdighanliqi, mana emdi Uyghurlar amérikaning özlirini qoghdishini telep qiliwatqanliqini bildürgen.

Maykél zéniyning qeyt qilishiche, buningdin 30 yil awwal amérikadiki xitay oqughuchilar xitaygha qaytip barsa tutqun qilinip, qamaq jazasi yaki emgek lagérigha ewetilidighanliqini ilgiri sürgen bolsa, mana emdi Uyghurlar shuninggha oxshash teqdirge duch kelmekte iken. U amérikadiki oqughuchi erkin arafatni ziyaret qilip, uningdin eger u yurtigha qaytip barsa qandaq bolidighanliqini sorighan. Erkin erefat özining “Eger men teleylik bolsa qamaq jazasigha höküm qilinidighanliqi yaki lagérgha ekitilidighanliqi, eger teyili bolmisa iz-déreksiz ghayib bolushushi mumkinliki” ni bildürgen.

Aptor yene kishilik hoquqni közitish teshkilati xitay bölümining mes'uli sofiye richardsonni ziyaret qilghan bolup, uning “Amérikadiki we herqandaq jaydiki Uyghurning qoghdashqa éhtiyajliq ikenliki éniq” dégenlikini, amérika tashqi ishlar ministirliqining kishilik hoquq emeldari maykél kozakning bu yil 3‏-ayda Uyghurlarning hazirqi weziyitini “1930‏-Yillardin kéyin körüp baqmighan” dep teswirligenlikini bildürgen.

Aptor yene amérikadiki Uyghur kishilik hoquq qurulushi mudiriyet hey'itining re'isi nuri türkelning sözini neqil keltürgen. Nuriy türkel “Bir Uyghurning bir yolluq yolluq bilet élip xitaygha qaytip barsa, uninggha néme bolidighanliqini qiyas qilish müshkül emes” likini tekitligen. Uning qeyt qilishiche, “Amérikaning Uyghur oqughuchilirigha alahide qoghdilish salahiyiti bérishi xitaygha uning shinjangdiki musulmanlargha tutqun mu'amilisining qobul qilinmaydighanliqi heqqide éniq signal béridiken.” u amérika we bashqa jaylardiki xitayning ghezipini qozghashqa tewekkül qilip, sözleshke jür'et qiliwatqan bezi Uyghurlarning a'ile ezalirining qoyup bérilgenliki, “Buning xitay hökümitige bésim peyda qilip, kishilik hoquq mesiliside kichik bolsimu, bezi qedemlerni bésishqa mejburlighanliqini körsitidighanliqi, lékin ularning dawamliq sözlishi üchün amérikaning ularni qoghdishigha toghra kélidighanliqi” ni bildürgen.