Анализчилар: “хитайда қобул қилинидиған бирдинбир дин ‛ши җинпиң идийәси‚ дур”

17-Авғуст, “дипломат” журнилида виллиям ний исимлик бир анализчиниң “хитайда қобул қилинидиған бирдинбир дин ‛ши җинпиң идийәси‚ дур” намлиқ мақалиси елан қилинған болуп, ши җинпиң рәһбәрликидики хитайниң диний әркинликкә барғанчә дүшмәнлик қилишиниң һәйран қаларлиқ иш әмәсликини оттуриға қойған.

Мақалидә билдүрүлүшичә, ислам дини вә хиристиян диниға охшаш чоң динлар хитай компартийәсиниң идеологийә системиси, шундақла хитай рәиси ши җинпиңниң “даһийлиқ орни” ға тәһдит елип кәлгән. Бу хәвпни түгитиш үчүн, хитай компартийәси мәркизий комитет бирлик сәп комитетиниң ролини күчәйтип, диний тәшкилатларға идийә өзгәртиши елип барған вә уларни тамамән өзигә хизмәт қилдурған; мәркизий комитет бирлик сәп бөлүмигә бойсунмиған диний тәшкилатлар вә диний даһийларға һәр хил җинайәтләрни артип, уларни җазалиған. Хитай компартийәси 2014-йилдин буян 1046 имамни тутқун қилған болуп, уйғур районидин башқа ниңшия, йүннән вә сәншиядики хуйзу мусулманлириғиму чәклимә қойған.

Мақалидә тилға елинған бир хитайшунас тәһлилчиниң баяниға қариғанда, хитайда 1978-йилдин 2013-йилғичә диний әркинликкә азрақ болсиму йол қоюлған, әмма ши җинпиң дәвридин кейин бу әркинлик зор дәриҗидә чәклимигә учриған, ши җинпиң башқа дөләттин киргән динларни хитайчилаштуруш вә йеңидин диний еқимниң киришини чәкләш сиясити йүргүзгән; партийә әзалириниң маркисизмға етиқад қилидиған атезимчилардин болуши керәкликини тәләп қилған.

Мәсхирилик йери шуки, ши җинпиң барлиқ компартийә әзалириға қилған сөзидә, һечқандақ динға етиқад қилмисиму қәлбидә “етиқад-ишәнч” болушниң муһимлиқини тәкитлигән һәмдә “ши җинпиң идийәси” ни оттуриға қоюп, бу идийәгә әмәл қилишниң маркисизмға әмәл қилиш билән бирдәк икәнликини тәшвиқ қилған. “ши җинпиң идийәси” ни хитай компартийәсиниң низамнамисиға киргүзүшкә мувәппәқ болған ши җинпиң әмәлийәттә өз идийәсини барлиқ партийә әзалири вә хитай пуқралириниң қиммәт қариши, әхлақ идийәси вә иҗтимаий ғайисигә, йәни уларниң етиқадиға айландурмақчи болған.