Amérika uniwérsitétliri bir qisim xitay shirketliri bilen alaqisini üzüshke bashlidi

• Muxbirimiz eziz
  2019-06-13

Yéqinda amérikadiki eng dangliq aliy mekteplerdin bolghan masachusséts téxnologiye instituti we bashqa bir qisim aliy mekteplerning xitaydiki bir qisim istixbarat shirketliri bilen bolghan hemkarliq munasiwitini bir-birlep üzüshi ghulghula qozghashqa bashlidi. Chünki xitaydiki bu shirketler birdek Uyghur diyaridiki siyasiy basturush bilen zich alaqisi bolghan guruhlar iken.

Roytérs agéntliqining 12-iyundiki maqaliside körsitilishiche, xitaydiki “Kéda” shirkiti mushularning biri bolup, Uyghur diyaridiki “Saqchi döliti” de köplep qolliniliwatqan awaz tonush sistémisi del mushu shirketning xas mehsulati iken. Ularning bu jehettiki bezi tetqiqat we tejribe xizmetliri masachusséts téxnologiye institutida ishlen'gen iken. Roytérs agéntliqi bu heqte “Kéda” shirkiti bilen alaqileshkende ular özlirining Uyghur diyaridiki bixeterlik xizmetliri bilen bolghan baghlinishi heqqide pikir qilishni ret qilghan hemde “Bizning tetqiqat hemkarliqimiz bixeterlik mesilisige bérip taqishidighan bolghachqa biz bu heqte söz qilalmaymiz. Emma sizge shuni éytimizki, biz teqlidiy eqil arqiliq güzel bir dunya qurup chiqishni nishan qilghanmiz,” dégen.

Melum bolushiche, “Kéda” shirkiti tetqiq qilip yasap chiqqan “Awaz tonush téxnikisi” xitaydiki barliq jama'et xewpsizliki sistémisida jinayetchilerni pash qilish üchün köplep qolliniliwatqan bolup, uning Uyghur diyaridiki lagérlar we tutqun herikitide chong rol oynawatqanliqi algha sürülüp kelgen idi. Yéqinda bu shirketning amérikadiki bir qisim aliy mekteplerge yardem fondi teqdim qilish mesilisi del mushu sewebtin buninggha jiddiy mu'amile qilish chuqanlirigha seweb bolghan.

Amérika prézidénti donald tramp xitay bilen bolghan soda urushida xu'awéy qatarliq bir qisim xitay shirketlirini bixeterlik üchün tehdit, dep jakarlighandin buyan masachusséts téxnologiye instituti, kaliforniye uniwérsitétining bérkéléy shöbisi qatarliqlar özlirining xu'awéy, jongshing qatarliq bir qisim dangliq xitay shirketliri bilen bolghan munasiwitini üzgen idi. Emdilikte ularning “Kéda” shirkiti bilen tetqiqat toxtamini qandaq birterep qilidighanliqi herqaysi tereplerning diqqitide bolmaqta iken.