Talibanning afghanistanni kontrol qilishi dunyaning diqqet nuqtisigha aylandi

Taliban küchliri 15-awghust küni kabulgha kirip, prézidént sariyini igilep, afghanistandiki urushning axirlashqanliqini, talibanning afghanistanni  toluq kontrol qilghanliqini jakarlighan. Bu xewer tézlikte tarqilip, pütün dunyaning qizziq nuqtisigha aylan'ghan.

CNN Torining xewirige qarighanda, afghanistan hökümitining sabiq prézidénti eshref gheni 15-awghust küni tajikistan'gha qéchip ketken. Afghanistanning muweqqet dölet mudapiye ministiri, génral bismilla muhemmed shu küni tiwittérgha uchur yollap, qachqun prézidéntni eyiblep: “Ular qolimizni keynige baghlap qoydi, dölitimizni sétiwetti, ashu ölgür baylar we uning (prézidéntning) shériklirige lenet bolsun!” dégen.      

Prézidént jow baydén we amérikaning aliy derijilik hökümet emeldarliri afghanistan hökümet armiyesi bilen hökümetning bunche téz weyran bolushidin heyran qalghanliqini bildürgen we bu aqiwetni mölcherliyelmigenlikini étirap qilghan. Amérika tashqiy ishlar ministiri antoni bilinkinCNN  muxbirigha qilghan sözide, afghanistan hökümet armiyesining bu döletni qoghdiyalmighanliqini bildürgen. Amérika hökümiti yekshenbe küni kabuldiki elchixanisini taqap, xadimlirini kabuldin qayturup kélish ishliri bilen aldirash bolup ketken.

CNN Qatarliq köpligen taratqularning birdek xewer qilishiche, amérika armiyesining afghanistandin chékinishi talibanning afghanistan bixeterlik qisimlirini meghlub qilishigha yol échip bergen bolup, nurghun sheherler héchqandaq qarshiliq bildürmeyla talibanning qoligha chüshken, buning ichide taliban 15-awghust küni köp jeng qilmayla igiligen jalal'abad qatarliq chong sheherlermu bar iken.

15-Awghust küni amérika shitab bashliqliri birleshme yighinida génral mark milléy weziyettin doklat bérip: “Talibanlarning afghanistanni téz sür'ette kontrol qilishi tüpeylidin, el-qa'ide térrorluq teshkilatining afghanistanda qayta teshkillinish pursiti mölcherimizdikidin ikki yil aldigha sürülüp ketti,” dégen.        

Afghanistan dölitining talibanning qoligha ötüshi dunyada yene endishe yaratqan bolup, siyasiy közetchiler “Eger ular aldinqi esirning 90-yilliridikige oxshash radikal islam sheri'iti yürgüzse, afghanistan puqralirining erkinliki, ayallar we balilarning hoquqi éghir tehditke uchraydu,” dep qarimaqta iken.

Talibanning siyasiy rehbiri molla abdulgheni burader 28-iyul küni xitay tashqiy ishlar ministiri wang yi bilen tyenjinde körüshkende, wang yi amérikaning afghanistan siyasitining meghlub bolghanliqini tilghan alghan hemde afghanistanning bu rayonda iqtisad we bixeterlikni saqlash jehette chong rol oynaydighanliqini bildürgenidi. Taliban téz sür'ette afghanistanni kontrol qiliwalghandin kéyin, xitay hökümitining pat arida taliban hökümitini resmiy étirap qilishi we diplomatik munasiwet ornitishi perez qilinmaqta iken.