Türkiye tashqi ishlar ministiri xakan fidanning Uyghur mesilisidiki süküti eyibleshke uchrimaqta

Washin'gtondin muxbirimiz irade teyyarlidi
2024.06.06

Türkiye tashqi ishlar ministiri xakan fidanning xitayda élip bériwatqan resmiy ziyariti 5-iyun charshenbe küni ayaghlashqan. U ziyaritining axirqi küni qeshqerni ziyaret qilghan bolup, uning qeshqerdiki ziyaritige da'ir sin körünüshliri türkiye axbaratlirida keng tarqitilghan. Bolupmu bu körünüshler ichide xakan fidanning 80 yashliq bir Uyghur momay bilen qilghan qisqighine söhbiti alahide diqqet qozghighan. Chünki xakan fidanning momay bilen xoshlishish aldida “Bizge du'a qilip qoyung” déyishi, momayni temtiritip qoyghan bolup, bu körünüsh ijtima'iy taratqularda küchlük diqqet qozghidi.

Xakan fidan qeshqerde 11-esirdiki Uyghur we türkiy xelqliri medeniyitining parlaq namayendisi hésablinidighan “Qutadghubilik” namliq eserning aptori, mutepekkur yüsüp xas hajipning meqberesini ziyaret qilghan. Xakan fidan X tiki resmiy hésabida qilghan sözide “Özining türk-islam medeniyitining qurulushigha töhpe qoshqan nurghun tarixiy sheherler qatarida qeshqerni ziyaret qilish pursitige érishkenlikidin xursen bolghanliqi” ni ipade qilghan. Halbuki, u ijtima'iy taratqulargha bergen uchurlirida Uyghurlar uchrawatqan irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayetler, shundaqla bu heqtiki endishiliri heqqide héchqandaq söz qilmighan.

Türkiye tashqi ishlar ministiri fakan fidanning bu ziyaritide Uyghurlar heqqidiki endishilirini ochuq-ashkara tilgha almasliqi chet ellerdiki Uyghur jama'iti we hemde Uyghurlargha köngül bölüwatqan nurghun kishilerning tenqidige duch kelmekte. Türkiyediki Uyghur ziyaliyliridin yalqun uluyol “El-jezire” téléwiziyesige qilghan sözide “Ikki dölet elwette diplomatik munasiwet ornitish kérek. Emma shuni untup qalmasliqimiz kérekki, xitay hökümiti türkiye qatarliq döletlerning sükütidin paydilinip, Uyghurlargha qaritiwatqan irqiy qirghinchiliq siyasitini aqlaydu we qanunlashturidu” dep eskertken.

 “Yéngi ereb” gézitining xewer qilishiche, ismini ashkarilashni xalimighan bir türk emeldari mezkur gézitke qilghan sözide, “Xakan fidanning xitaydiki ziyariti dawamida xitay emeldarlirigha türkiyening xitayning igilik hoquqi we zémin pütünlükige hörmet qilidighanliqi, emma türkiye xelqi we islam dunyasining Uyghurlarning medeniyet hoquqlirini qoghdash mesiliside alahide sezgür ikenlikini éytqanliqi” ni bildürgen. Bu emeldar yene xakan fidanning xitay terepke “Bu jehettiki endishilerni yoqitishning köpchilikke paydiliq ikenliki” ni eskertkenlikini ilgiri sürgen.

Türkiye tashqi ishlar ministiri xakan fidan, türkiye pirézidénti rejep tayyip erdoghanning 2012-yilidiki Uyghur éli ziyaritidin buyan, shundaqla 2017-yili rayonda irqiy qirghinchiliq bashlan'ghandin buyan, Uyghur diyarini ziyaret qilghan türkiyening tunji yuqiri derijilik emeldari hésablinidu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.