Diplomat: “Türkiye hökümiti Uyghurlar mesilisidiki sükütini némishqa ayaghlashturdi?”

Türkiye tashqi ishlar ministirliqi 9-féwral küni xitay hökümitidin Uyghur élide yolgha qoyghan jaza lagérini taqashni telep qilip qattiq bayanat élan qilghandin kéyin türkiye hökümitining bu kütülmigen herikiti dunya metbu'atliriningmu zor diqqitini qozghidi.

Uzundin buyan xitay bilen iqtisadiy munasiwetliri seweblik Uyghur élide yürgüzülüwatqan siyasetlerge nisbeten amérika we bashqa gherb elliri hökümetlirining eksiche perwasiz mu'amile qilip kelgen adalet we tereqqiyat partiyesi (aq partiye) hökümitining néme üchün bügün'ge kelgende sada chiqarghanliqi bolsa muhim munazire témilirining biri boldi.

Bu heqte “Diplomat” zhurnilida aptor shennon tizi teripidin élan qilin'ghan mulahizide körsitilishiche, “Türkiye hökümiti üchün xitay bilen bolghan iqtisadiy munasiwetlirini kücheytish we xitayning ‛bir belwagh bir yol qurulushi‚ qarmiqidiki mebleghliri intayin muhim bolghanliqtin 2009-yilidiki ürümchi weqesige qattiq inkas bildürgen türkiye hökümiti lagérlar mesiliside jim turushni tallighan bolsimu, biraq türkiyediki jama'etning naraziliqining küchiyishi aq partiye hökümitini axiri bu heqte bir ipade bildürüshke qistighan”.

Maqalide bayan qilinishiche, türkiyediki közetküchiler türkiyediki “Büyük birlik partiyesi” we “Iyi partiyesi” qatarliq muhim öktichi partiyelerning Uyghur mesiliside hakimiyettiki aq partiyege peyda qilghan zor riqabitining roli boldi, dep qaraydiken. Jümlidin adalet we tereqqiyat partiyesi eger bu mesilide dawamliq süküt qilghan teqdirde buning ichki siyasette, yeni saylamda xelqning qollishini yoqitishqa seweb bolidighanliqini mölcherligen. Netijide, türkiyedimu keng tonulghan xelq naxshichisi abduréhim héyitning ölüm xewiri bu sükütning partlash nuqtisi bolghan.

Maqale aptori shannon tizining körsitishiche, “Emdiki muhim so'al bolsa türkiyening bundin kéyin qandaq qilidighanliqi iken. Bu, “Türkiye hökümiti xitayni yene xapa qilishtin ensirep, boldi qilamdu yaki xelq'arani heriketke keltürüsh üchün tirishchanliq körsitemdu?” dégendin ibaret iken.

Aptor maqaliside, türkiye prézidénti erdoghanning türk-islam dunyasida muhim tesirge ige bir shexslikini nezerde tutqanda uning bundin kéyin basidighan qedimining diqqet qilinishqa erziydighanliqini tekitligen.