"Nikki asiya" géziti: "Türkiye Uyghurlarni xitay waksinisigha tégishish bilen eyiblenmekte"

Muxbirimiz irade
2021-01-15
Share

Türkiye 14-yanwar peyshenbe küni korona wirusigha qarshi xitay ishlepchiqarghan "Sinowak waksinisi" ni emleshni bashlidi. Türkiyediki téléwiziye qanalliri türkiye jumhur re'isi rejep tayyip erdoghanning xitay waksinisi emligenlikini bes-beste xewer qildi.

Aldinqi heptilerde xitay türkiyege waksina ewetishni békitilgen muddettin kéchiktürgendin kéyin, türkiyediki bir qisim öktichi rehberler we közetküchilerde xitay bu arqiliq türkiyeni ikki dölet arisidiki ötküzüp bérish kélishimini imzalashqa qistawatamdu? dégen gumanlarni qozghighanidi.

Yaponiyening "Nikki asiya géziti" 14-yanwar élan qilghan "Türkiye Uyghurlarni xitay waksinisigha tégishish bilen eyiblenmekte" mawzuluq bir xewer élan qilip bu heqtiki munaziriler heqqide toxtaldi.

"Nikki asiya géziti" bu mesilide türkiyediki bir qanche mutexessis we munasiwetlik kishilerni ziyaret qilghan. Türkiye parlaméntidin ismini ashkarilashni xalimighan bir erbab gézit muxbirigha "Bu shertname gerche türkiye parlaménti kün tertipidiki aldinqi qatardiki mesile bolmisimu, emma 26-yanwar küni parlamént qayta jem bolghanda siyasetning qandaq tereqqiy qilidighanliqini bilgili bolmaydu" dégen. Türkiyediki atilim uniwérsitéti qanun fakultétining dotsénti timuchin köprülü bolsa türkiye parlaménti bu kélishimni imzalighan teqdirdimu yerlik qanunlar boyiche Uyghurlarni qoghdap qalghili bolidu, dégen.

U "Nikki asiya" gézitige mundaq dégen: "Ötküzüp bérish shertnamisi testiqlan'ghan teqdirdimu, türkiyening Uyghurlarni xitaygha qayturup bérishi mumkin emes, chünki bu telepler türkiye sotlirida qarshiliqqa duch kélidu". U yene türkiyening yawropa kishilik hoquq mehkimisige imza qoyghuchi dölet ikenlikini eskertken.

Türkiye asiya tinch okyan tetqiqat merkizining mudiri proféssor selchuk cholaq'oghli bolsa türkiyediki xelq ammisining Uyghurlarni zor derijide qollishi türkiye hökümitining qarar bérishini qéyinlashturiwatqan bolsimu, biraq u türkiyening xitay bilen aghzaki kélishken bolushi mumkinlikini éytqan. U "Tashqi ishlar ministiri chawush'oghluning yéqinda qilghan sözi we xitay terepning bu shertnamini testiqlighan bolushi ikki terepning alliqachan türkiyeningmu bu shertnamini maqullishi toghrisida jimjit kéliship bolghanliqini isharet qilidu" dégen.

Cholaq'oghlu mundaq dégen: "Hakimiyet yürgüzüwatqan ittipaq hazir parlaménttiki we xelq ammisining bu mesilidiki rayini hem shundaqla amérika we yawropa ittipaqining bu mesilige qayturidighan inkasining derijisini ölcheshke tirishiwatidu. Parlamént kélishimni bir qanche ay saqlitishi mumkin, emeliyette bolsa palta alliqachan chüshüp bolghan bolushi mumkin".

Ötken ay türkiye tashqi ishlar ministiri chawush'oghluning bundaq éhtimalliqni qet'iy ret qilip: "Xitayning bundaq telipi barliqi rast, emma biz bundaq tedbir qollanmiduq. Waksinilar bilen sherqiy türkistan yaki Uyghur türklirining héchqandaq munasiwiti yoq" dégenidi.

Yene bir yaqtin, xitay waksinisining bixeterlikimu türkiyediki ijtima'iy taratqularda küchlük talash-tartish qozghighanidi.

13-Yanwar küni xitayning dölet igilikidiki waksina tetqiqat merkizi "Sinofarm" shirket re'isi li jimingning mudiriyettin ayrilghanliqini élan qilishi küchlük diqqet qozghidi. Shirket li jimingning istépa bérishidiki sewebni xususiy seweb, dégen. Shuning bilen birge yene, "Sinofarm" qarmiqidiki xitay döletlik tébbiy dora shirkitining mudiri we iqtisadiy teptish hey'itining ezasi li xuymu istépa bergen. Uningmu ishtin ayrilish sewebi "Xususiy ish", dep körsitilgen. Ularning istépasining waksinining ünümi bilen alaqisi bar yoqluqi éniq emes. Emma bu hepte béshida dunya sehiye teshkilati bashliqi adxanom gabriyasus dunya sehiye teshkilatining bir ömikining xitaydiki korona wirusi waksina ishlepchiqarghuchiliri "Sinofarim" we "Sinowak" waksinilirining xelq'araliq waksina ölchemlirige oyun bolghan-bolmighanliqini tekshüridighanliqini bildürgenidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet