Д у қ хитайни “24-ноябир үрүмчи от апити” дә һаятидин айрилғанларниң һәқиқий санини ашкарилашқа чақирди

Вашингтондин мухбиримиз әркин тәйярлиди
2023.11.22

Дуня уйғур қурултийи (д у қ) “24-ноябир үрүмчи от апити” ниң бир йиллиқ хатирә күни һарписида хитай һөкүмитидин дуняни зилзилигә салған бу паҗиәлик от апитидә һаятидин айрилғанларниң һәқиқий санини ашкарилашни, камилә вайит қатарлиқ наразилиқ һәрикәтлиридә қолға елинған барлиқ тутқунларни қоюп беришни тәләп қилди.

Д у қ ниң бу һәқтики баянатида, от апитидә һаятидин айрилғанларни хатириләш билән бир вақитта, хитай даирилирини от апитидә уйғурларниң һаятиға пүтүнләй сәл қараш билән әйиблигән. Баянатта тәкитлишичә, “хәлқара җәмийәт хитай һөкүмитиниң уйғурларниң һаятиға пүтүнләй сәл қариғанлиқини җавабкарлиққа тартиши вә от апити кәлтүрүп чиқарған ‛ақ қәғәз һәрикити‚дики наразилиқ билдүргүчиләрниң қоюп берилиши үчүн һәрикәткә өтүши керәк” икән.

2022-Йили 24-ноябир күни үрүмчи “чоң базири” ға қошна мәһәллисидики уйғурлар олтурушлуқ бинада йүз бәргән от апити нурғун уйғурниң қаза қилишини кәлтүрүп чиқарған. Хитай һөкүмити апәттә 10 кишиниң һаятидин айрилғанлиқини қәйт қилсиму, лекин йәрлик сақчилар аз дегәндә 44 кишиниң өлгәнлики, өлгәнләрниң һәммисиниң уйғур икәнликини билдүргән.

Илгири сүрүлүшичә, хитайниң әйни вақиттики юқум қамили сәвәблик апәт йүз бәргән бинаниң чиқиш ишикиниң қулуплақлиқ болуши, аһалиләрниң бинаға солинип қелип, техиму көп адәмниң һаятидин айрилишиға сәвәб болған. Бу паҗиәлик вәқә хитайниң ичи вә сиртида ши җинпиңниң “юқумни нөлгә чүшүрүш” сияситигә қарши “ақ қәғәз” һәрикити дәп аталған кәң көләмлик аммиви наразилиқниң партлишини кәлтүрүп чиқарған.

Хитай һөкүмити аммиви наразилиқниң бесимида юқум қамилини бикар қилған. Әмма шу җәрянда бир наразилиқ видийосини үндидарда тарқатқан ичкири өлкидики 19 яшлиқ уйғур оқуғучи камилә вайитни тутқун қилған һәм “радикаллиқни тәрғиб қилиш” билән әйибләп қамақ җазасиға һөкүм қилған иди.

Дуня уйғур қурултийи баянатта йәнә хитай һөкүмитини камилә вайит вә наразилиқ һәрикитидә тутқун қилинип ғайиб болған башқа барлиқ тутқунларни дәрһал қоюп беришкә чақирған. Баянатта мундақ дейилгән: “хәлқара җәмийәт хитай һөкүмитини уйғурларниң һаятиға пүтүнләй сәл қариғанлиқи үчүн җавабкарлиққа тартиши, ‛ақ қәғәз намайиши‚ға қатнашқанларниң қоюп берилиши үчүн һәрикәткә өтүши керәк. Д у қ йәнә хәлқара органларни мустәқил тәкшүрүш елип беришқа, хитай даирилирини зиянкәшликкә учриғучиларниң һәқиқий санини елан қилишқа чақириду.” хитай һөкүмити “24-ноябир үрүмчи от апити” гә бир йил болған болсиму, лекин һазирғичә от апитигә даир тәкшүрүш доклатини елан қилип бақмиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.