Tetqiqatchilar gherbtiki pen-téxnika zhurnallirini Uyghurlar uchrawatqan ziyankeshlikke diqqet qilishqa chaqirdi

Muxbirimiz irade
2020-01-07
Share
qan-tekshurush-dna.jpg Uyghur déhqanlarni yighiwélip qan ewrishkisi éliwatqan körünüsh.
xjem.gov.cn

Bir qisim tetqiqatchi-mutexessisler pen-téxnika zhurnalliridin Uyghurlardin mejburiy élin'ghan gén uchurliri asasida yézilghan ilmiy tetqiqat eserlirini qattiq tekshürüshni telep qilghan.

"Aliy ma'arip waqti" tor gézitining bu heqtiki xewiridin qarighanda, Uyghurlarni tetqiq qilip kéliwatqan bir qisim tetqiqatchilar herqaysi ilmiy tetqiqat zhurnallirini xitay tetqiqatchilarning gén tetqiqati bilen munasiwetlik ilmiy maqalilirini, bolupmu uningda ishlitilgen gén uchurlirining menbesini qattiq sürüshtürüshni eskertken. Mezkur chaqiriq del xelq'ara ilmiy tetqiqat saheside Uyghur élidiki lagér tutqunlirining xitaydiki gén we yüz tonush sistémisi, sanliq melumat ambiri qatarliq sahelerde tetqiqat matériyali süpitide ishlitiliwatqanliqi heqqidiki gumanlar kücheygen mezgilge toghra kelgen.

London uniwérsitéti étno-muzika ilmi proféssori rachél xarris "Aliy ma'arip waqti" tor gézitige qilghan sözide xitay hökümiti teripidin Uyghurlarning génini mejburiy yosunda yighishqa we ularni mutleq kontrolluq astigha élishqa ishlitilgen nazaret sistémilirining nurghunlirining gherbtiki bir qisim uniwérsitétlar we shirketler bilen hemkarlishish netijiside tereqqiy qildurulghanliqini eskertip: "Gherbtiki uniwérsitétlarning tetqiqat merkezliri hem pen-téxnika zhurnalliri mushu türdiki tetqiqat témilirini xitay hökümiti Uyghur élidiki lagérlarni taqighiche bayqut qilishi kérek" dep chaqiriq qilghan.

Xitay hökümiti Uyghur élide 2016-yilidin buyan "Omumiy xelq heqsiz salametlik tekshürüsh herikiti" namida heriket qozghap, barliq kishilerning gén uchurlirini yighishqa bashlighan. Xewerde körsitilishiche, en'gliyediki néwkasl (yéngi qel'e) uniwérsitétining proféssori, Uyghurshunas jo'anné simis del bu nuqtini eskertken we "Xitay hökümiti gén uchurini saxta nam astida yighqan, u yerde kishiler lagérgha solinishtin qorqup hökümet bilen hemkarlishishqa mejbur bolidu" dégen. Shunga u herqaysi tetqiqat zhurnalliri bu sahege munasiwetlik tetqiqat maqalilirining aptoridin gén uchurlirining menbesini we bu gén uchuri igisining buninggha raziliqi bar-yoqluqini qattiq sürüshtürüshining intayin muhimliqini tekitligen. Washin'gtondiki Uyghur kishilik hoquq qurulushining tetqiqatchisi hénriy shajéwiski sözide: "Chet'ellerdiki pen-tetqiqat zhurnalliri özliride maqalisi élan qilin'ghan we xitay hökümiti teripidin ghayib qiliwétilgen Uyghur tetqiqatchilarning aqiwitini sürüshtürüshi kérek" dégen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.