Дуня уйғур қурултийи: “доппа уйғур миллий мәдәнийәт кимликиниң муһим бәлгиси”

Дуня уйғур қурултийи 5‏-май күни тветерда баянат елан қилип, уйғурларниң доппа байримини тәбриклигән.

Баянатта, муһаҗирәттики уйғурларниң һәр йили 5‏-май күни доппа байримини тәбрикләп келиватқанлиқи, доппа уйғурларниң баш кийими болупла қалмай, униң йәнә “уйғур миллий мәдәнийәт кимликиниң муһим бир бәлгиси” икәнлики тәкитләнгән.

Доппа байрими уйғур җәмийитидә 2009‏-йили йүз бәргән 5‏-июл “үрүмчи вәқәси” дин кейин, 2010‏-йилдин кейин рәсмий тәбриклинишкә башлиған. Әйни чағда үрүмчи шәһәрлик 14‏-оттура мәктәп даирилириниң уйғур оқуғучиларниң мәктәп ичидә доппа кийишини чәклиши қаттиқ наразилиқ қозғап, уйғур җәмийитидә доппиға болған қизғинлиқниң қозғилишини кәлтүрүп чиқарған иди.

Дуня уйғур қурултийиниң илгири сүрүшичә, доппа байрими бир мәзгил хитай һөкүмитиниң қоллишиға еришип, хитай һөкүмәт таратқулирида тәшвиқ қилинған болсиму, лекин бүгүнки күндә доппа байрими чәкләнгән, мәктәп қатарлиқ орунларда доппа кийиш мәни қилинған. Дуня уйғур қурултийи баянатида, доппиниң уйғур миллий кийим-кечәклириниң муһим қисми икәнлики, шуниңдәк униң билән әр-аял вә юртларниң пәрқләндүрилидиғанлиқини әскәртип, униң йәнә бир хил “сәнәт әнәнисини ипадиләйдиғанлиқи” ни билдүргән. Баянатта йәнә мундақ дейилгән: “5‏-май доппа байрими уйғур мәдәнийәт кимликини тәбрикләшниң муһим намайәндиси болуш билән биргә, бу йәнә уйғурларниң әң аддий мәдәнийәт ипадилириниң шиддәтлик йоқитиливатқанлиқини намаян қилиду”.

Хитай 2017‏-йили 2‏-айда уйғурларни кәң көләмлик тутқун қилип, җаза лагерлириға қамашқа башлиғандин бери уйғурларниң һәр хил байрам вә мәдәнийәт әнәнилирини тәбриклишигә бирдәк чәклимиләр қойған, униң орниға болса хитай мәдәнийәт әнәнилирини дәсситишкә башлиған иди.

Хитай таратқулириниң хәвәр қилишичә, даириләр дәл доппа байрими күни қәшқәр йеңи шәһәр, корла қатарлиқ җайларда уйғур аяллириниң чипав кийиш паалийити өткүзгән. “хитайдики “җуңго хәвәрләр ториниң бу һәқтики бир хәвиридә баян қилинишичә, даириләр 5‏-май күни 100 дәк аялға чипав кийдүрүп, қолида күнлүк билән көнчи дәряси бойидики саяһәт районида маңдурған. Қәшқәрниң йеңи шәһәр наһийәсидә болса йезилар арисида чипав кийиш мусабиқиси өткүзгән.