“Uyghur kishilik hoquq qanun layihisi” amérika kéngesh palatasida qayta sunulmaqchi iken

Ötken yili 10‏-ayda amérika awam we kéngesh palatalirida “Uyghur kishilik hoquq qanun layihisi” sunulup, xitayning Uyghurlarni omumyüzlük basturushigha qarita prézidént tramp hökümitining bezi tedbirlerni élishi telep qilin'ghan. Kéngesh palatasidiki qanun layihisini palata ezaliri marko rubi'o bilen bab ménendez sun'ghan. Lékin qanun layihisi ötken yili 11‏-ayda ötküzülgen dölet mejlisi saylimi seweblik kéngesh palatasida awazgha qoyulmighan idi. Amérikadiki “Oksi'oz” namliq tor zhurnili 13‏-yanwar tarqatqan xewiride kéngesh palata ezasi marko rubi'o bilen bab ménendezning mezkur qanun layihisini bu hepte ichide qayta sunmaqchi boluwatqanliqini bildürdi. Xewerde weqedin xewerdar kishilerning sözi neqil keltürülüshiche, “Xitayning bir milyondin artuq Uyghurni ‛qayta terbiyilesh‚ lagérlirigha qamap, tutqunlarni diniy étiqadi, medeniyitidin waz kéchishke mejburlishi, Uyghur balilirini yétimxanilargha mehkum qilishidek dunya köz yumuwalghan bu zulumigha qarita dölet mejlisining bezi ezaliri tramp hökümitige xitayni jawabkarliqqa tartish heqqide bésim qilishni kücheytishni pilanlimaqta” iken.

Xewerde, bu qétim otturigha qoyulidighan qanun layihisining ötken qétimqi qanun layihisi bilen perqi yoqluqi bildürülgen. Xewerde ilgiri sürülüshiche, bu qétimqi qanun layihisi: oxshashla Uyghur mesilisining yuqiri derijilik uchrishishlarda küntertipke kélishi, magnétskiy qanunini ishqa sélish, frank wolf diniy erkinlik qanunini toluq ijra qilish, soda ministirliqining éksportni kontrol qilishi, shinjang mesilisi boyiche alahide emeldar teyinlesh, rayonda yüz bériwatqan basturush we buning rayon bixeterlikige peyda qiliwatqan tehditi, ottura asiya döletlirining musapirlarni, siyasiy panahliq tiligüchilerni xitaygha qayturup bérish ehwali, lagér qurulushigha qatnashqan xitay shirketlirining tizimlikining turghuzulushi, a'ile tawabi'ati tutqun qilin'ghan amérika puqraliri we yéshil kart igilirining sanliq uchur ambirining qurulushi qatarliq mezmunlarni öz ichige alidiken. 

Kéngesh palata ezasi marko rubi'o “Oksi'oz” tor zhurniligha söz qilip: “Amérika kishilik hoquqqa xilapliq qilghan, belki insaniyetke qarshi turush jinayiti sadir qilghan, jümlidin bir milyondek Uyghur we bashqa musulmanlarni qayta-terbiyelesh lagérlirigha qamighan xitay emeldarlirini we kommunistik partiyeni jawabkarliqqa tartishi kérek” dégen.