Xitay ürümchidiki Uyghur mehellirining chéqilishini “Tereqqiyat” dep chüshendürgen

“Wol-sitrit zhurnili” gézitining 10-aprél küni xewer qilishiche, xitay da'iriliri ürümchidiki kona Uyghur mehellirining chéqishni we kochilardiki sanaqsiz kaméralarni “Tereqqiyat we bixeterlikni ilgiri sürüsh” dep chüshendürgen.

“Wol-sitrit zhurnili” gézitining muxbirliri ötken yili 11-ayda Uyghur élide qilghan ziyariti dawamida Uyghur élining merkizi ürümchi shehiridiki nurghun Uyghur mehellilirining chéqilip, tashlanduq jaygha aylinip qalghanliqini xewer qilghan idi. Halbuki, shinjang Uyghur aptonom rayonluq uchur-axbarat ishxanisi aldinqi jüme küni muxbirlarning bu heqtiki so'aligha qayturghan yazma inkasida bu Uyghur mehellirining chéqilish sewebining beziler ilgiri sürgendek Uyghurlarni tarqaqlashturuwétish we kontrolni qulaylashturush emes, belki kona öylerni chéqip tüzep, rayon'gha tereqqiyat ekélish ikenlikini ilgiri sürgen.

Ular yene yazma inkasida ürümchidiki meschitlerge kaméra orunlashturushtiki sewebni yéngi zélandiyediki meschitte yüz bergen qanliq hujumgha baghlap, “Mezkur qanliq weqe diniy sorunlarda küchlük bixeterlik tedbirlirining zörürlükini ispatlap turmaqta” dégen we bu kaméralarning musulman ammisining diniy pa'aliyetlirining bixeterlikige kapaletlik qilish üchünlükini ilgiri sürgen.

Mezkur gézit muxbirliri yene ürümchidiki ziyariti dawamida eslide ürümchining eng qaynaq merkezliridin döngköwrük etrapidiki nawaylarning yoqap kétip, uning ornigha “Nan medeniyiti baghchisi” namidiki bir baghche yasalghanliqini körgen. Uyghur aptonom rayon da'iriliri mezkur baghchigha 50 milyon yüen meblegh sélip, bu yerde Uyghurlardin 1000 din oshuq kishige ish bergenlikini ilgiri sürgen. “Wol-sitrit zhurnili” gézitining muxbirliri ulardin “Bu sün'iy berpa qilin'ghan baghchilarda ishqa séliniwatqanlar lagérdin chiqqan kishilermu?” dep sorighan. Biraq da'iriler so'algha jawab bermigen.

Muxbirlar 2018-yilining axirida ürümchige qilghan ziyariti dawamida ürümchidiki nopusning bir yil burunqigha qarighanda köp shalanglap ketkenlikini bayqighan. Da'iriler “Wol-sitrit zhurnili” gézitining muxbirlirini ürümchi shehiridiki herqaysiy milletlerning nopus nisbiti boyiche qilin'ghan istatéska bilen teminleshni ret qilghan. Shuning bilen birge ürümchi nopusluq Uyghurlar sanining 2016-yilidiki 12. 53 Pirsenttin 2018-yilidiki 12. 92 Pirsentke örligenlikini ilgiri sürgen. Biraq ular xitay nopusi we köchmen bolup kelgen xitay nopusining qanchilik örligenliki heqqide toxtalmighan.

Halbuki, “Wol-sitrit zhurnili” gézitining muxbirliri Uyghur mehelliride ademning körünerlik derijide aziyip ketkenlikini bayqighan. Bir Uyghur muxbirlargha “Burun bu kochilarda hepte axirida ademler patmay qalatti. Hazir kochilar qupquruq bolup qaldi” dégen.