Хитай һөкүмити ғәрб әллириниң уйғур мәсилисини күнтәртипкә қоюшиға қарши дипломатик һуҗумға өткән

Хитай һөкүмити өзиниң уйғур районидики мусулманларни кәң көләмлик тутқун қилиш вә ассимилятсийә қилиш сияситини тәнқид қилған ғәрб дөләтлиригә қарита дипломатик һуҗумни күчәйткән.

“вал стрет журнили” гезитиниң 11‏-январ хәвиридә ашкарилинишичә, хитай дипломатлири йеқиндин бери бәзи дөләтләрниң һөкүмәтлири билән учришип, улардин б д т да хитайниң “шинҗаң сиясити”ни тәнқид қилмаслиқни тәләп қилған. Вәқәдин хәвәрдар дипломатлар “вал стрет журнили ”гә бәргән учурида хитайниң бу хил дипломатик паалийәтлири өткән йили 11‏-айда өткүзүлгән б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң йиғинидин бурун башланғанлиқи, униң өткән йили 12‏-айда 3 дөләткә рәсмий дипломатик тәләпләрдә болғанлиқи, бу дөләтләрниң бириниң асияда, иккисиниң явропа икәнликини, явропадики дөләтләрниң бириниң белгийә икәнликини билдүргән.

Хәвәрдә баян қилинишичә, хитай дипломатлири йәнә башқа явропа дөләтлиридиму нурғун ғәйрий рәсмий дипломатик учришишларда болуп, бу дөләтләрдин хитайни ашкара тәнқид қилмаслиқни тәләп қилған. Хәвәрдә баян қилинишичә, дипломатлар хитайниң бу һәрикитини, униңдики башқа дөләтләр б д т кишилик һоқуқ кеңишини пәвқуладдә йиғинға чақирип, “шинҗаң мәсилиси”ни музакирә қилишни тәләп қилип қаларму? дегән әндишиләрниң пәйда қилғанлиқини билдүргән.

Кишилик һоқуқ кеңишиниң низамнамиси бойичә, әгәр униңға әза 47 дөләтниң 16 си пәвқуладдә йиғин чақирип, кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини музакирә қилишни тәләп қилса болидикән. Йеқинда бәзи дөләтләр әза дөләтләрни пәвқуладдә йиғинға чақирип, роһинга мусулманлириниң тәқдири вә сүрийә кризисини музакирә қилған иди. “вал стрет журнал” гезитиниң билдүрүшичә, бәзи паалийәтчиләр вә дипломатлар, нурғун дөләтләр кишилик һоқуқ кеңишидә хитайни тәнқид қилиштин өзини қачурсиму, лекин бейҗиңниң бу хил тәләпләрдә болуши “шинҗаң мәсилиси”дә хәлқара наразилиқниң күчийиватқанлиқиниң сигнали”, дәп көрсәткән. Хитайниң уйғур районидики сиясити йеқиндин бери бәзи мусулман дөләтлиридики бир қисим җамаәтләрниң диққитини қозғашқа башлиған. 10‏-январ күни бангладәштә уйғурларни қоллап, хитайға қарши хели зор көләмлик намайиш партлиған. Бу бангладәштики бәзи диний җамаәтләрниң йеқинқи 2 ай ичидә уйғурларни қоллап елип барған иккинчи қетимлиқ намайиши иди. “вал стрет журнили” гезити хитай дипломатлириниң асиядики қайси дөләткә дипломатик тәләп қойғанлиқини тилға алмиған. Лекин хәвәрдә, кишилик һоқуқ көзитиш тәшкилати хитай бөлүминиң директори софийә ричардсонниң сөзи нәқил кәлтүрүлгән. Ричардсон: “бу, хитайниң б д т кишилик һоқуқ механизмидин қечип, хитайға алақидар ишларни һәқиқий түрдә һәл қилмаслиққа капаләтлик қилиштики бир усули” дегән.