“Shimaliy koréye” ge ayliniwatqan Uyghurlar diyari

Uyghurlar diyarining eng yéqinqi ehwali “Washin'gton pochtisi” gézitining ötken hepte bu rayonda ziyarette bolghan muxbirliri arqiliq tashqi dunyagha melum bolghanda pütkül Uyghurlar diyarining ismi-jismigha layiq “Shimaliy koréye” che xaraktérge ige bolghanliqi zor diqqet qozghidi.

Anna fayfild we uning hemrahliri qeshqer ayrudurumigha chüshkendin tartip xitay saqchilar 24 sa'et ulargha egeshken: yolda mashiniliq egeshken bolsa méhmanxanigha qaytip kelgendin kéyin bixeterlik idarisining xadimliri méhmanxana zalida ularni söhbetke bend qilghan. Shuningdek ularning yerlik Uyghurlar bilen sözlishishige qilchilikmu purset bermigen. Muxbirlar özlirining körgenlirige asasen “Biz ‍özimizni xitayda emes, belki shimaliy koréyede turuwatqandek hés qilduq” dégen.

Muxbirlar diqqet qilghan bir nuqta, esirler boyi Uyghur medeniyitining simwoli bolup kelgen qeshqerning xitayche tüs élip shimaliy koréyening paytexti pyongyanggha oxshap qélishi bolghan. Ularning közitishiche, qeshqer shehiride bir qarimaqqa hemme nerse normal kétiwatqandek körünidiken. Emma yéqindin qarighanda qeshqer kochisida saqal-buruti bar birmu erni, héjaplan'ghan birmu ayalni körgili bolmaydiken. Chet'ellikke söz qilghan herqandaq Uyghurning lagérgha kétishi éniq bolghachqa muxbirlar peqet közitishtin bashqigha ilaj qilalmighan. U shu chaghdila buningdin ilgiri özining awstraliyelik kespdash muxbirlirining so'al-soraqqa tartilishi, tehditke duch kélishi hemde qolgha élinish xewpige uchrighanliqidek müshkülatining héchqanche heyran qalidighan ishlar emeslikini hés qilghan.

Muxbirlarning közitishiche, shi jinpingning ghayet zor derijide chongaytilghan süriti bejayiki shimaliy koréye diktatori kim jong'onnning pütün kochilarni qaplighan teshwiqat süretlirini eslitidiken. Kim jong'on bolsa bu xil “Shexsni merkez qilish” hadisisini joséf stalin we maw zédongdin ögen'gen bolup, nöwette shi jinping Uyghur diyaridin tartip sherqtiki xitay déngiz boylirighiche bolghan pütkül téritoriyeni mushu xil siyasiy atmosfragha mehkum qilip bolghan. Ular ayropilan'gha chiqish aldida ularning bir kona tonushi ulargha chaqchaq qilip “Biz shimaliy koréyeni ötmüshimiz qatarida oylap keptikenmiz. Emdi qarisaq u bizning kelgüsimiz iken” dégen.