Roytérs agéntliqi “Güzel shinjang” qurulushida yoqiliwatqan meschitlerni delillidi

Uyghur diyaridiki “Esebiylikke qarshi turush” namida dawam qiliwatqan siyasiy heriketlerde yüzligen meschitlerning chéqiwétilgenliki köplep melum bolghan bolsimu, xitay hökümiti izchil “Uyghurlar- dunyadiki eng bextlik musulmanlar” dégen teshwiqatni bazargha sélip kelgenidi. Yéqinda roytérs agéntliqining muxbirlar guruppisi Uyghur diyarida neq meydan tekshürüshide bolghandin kéyin meschit chéqish herikitining kölimi we derijisi yene bir qétim her sahening küchlük diqqitini qozghidi.

Roytérs agéntliqining muxbirlar guruppisi 2021-yili ramzan mezgilide chira nahiyesidiki égiz tamlarning qorshawida körünmes bolup qalghan bir meschit xarabisini bayqighan. Mezkur meschit 2019-yilidiki sün'iy hemrah süretliride éniq közge chéliqidighan bolup, hazir uning qubbiliri közdin ghayib bolghan. Shu jaydiki bir kishidin bu heqte so'al sorighanda u “Bu jayda héchqachan meschit bolghan emes” dep jawab bergen.

Xitay hökümiti Uyghur diyarida “Güzel shinjang berpa qilish” namidiki pa'aliyetlerde islam dinigha munasiwetlik binakarliq nemunilirini asasiy nishan qilip kelmektiken. Muxbirlar bu qétim sün'iy hemrah süretliridin muqimlashturghan meschitlerni ziyaret qilghan. Bu jeryanda xoten, sanji qatarliq jaylardiki saqlap qélin'ghan meschitlerning qubbilirining yoqluqini, meschitlerning asma panuslar we xitay bayraqliri bilen tolghanliqini, shuningdek meschitlerdiki türlük tizimlash tedbirlirini körgen. Shundaqla hemmila jaydiki meschitlerde “Milletler ittipaqliqi üchün güzel shinjang qurayli” dégendek sho'arlarning barliqini bayqighan.

Xitay hökümiti izchil Uyghur diyaridiki dini mu'esseselerning chéqilghanliqini inkar qilip kéliwatqan bolup, Uyghur aptonom rayonluq hökümetning bayanatchisi élijan inayet köp qétim “Biz meschitlerni saqlap qélish üchün türlük charilerni qolliniwatimiz” dégen.

Xitay hökümiti Uyghur diyarida 20 mingdin artuq meschit barliqini tekitlep kéliwatqan bolsimu, ularning konkrét ehwalini héchqachan ashkarilap baqmighaniken. Emma awstraliye istratégiyelik siyaset instituti 2020-yilining axirigha qeder bu meschitlerdin az dégendimu 16 mingdin artuqraqining chéqiwétilgenlikini otturigha qoyghan. Bu qétim roytrés agéntliqining neq meydan tekshürüshi bu xildiki meschit chéqish qilmishining qanchilik éghirliqini yene bir qétim biwasite dellilep bergen.