“бүгүнки әркин малайсия” гезитидә уйғур нупусиниң немә үчүн кемийип кәткәнлики һәққидә мақалә елан қилинған

14-Июл күни “бүгүнки әркин малайсия” гезитидә америка вискансон-мәдисон унисверситетиниң туғут вә аяллар кесәлликлири тәтқиқатчиси йи фушийәннниң уйғурлар нупусиниң кемийип кетиши һәққидики мәхсус мақалиси елан қилинған. Йи фушйәнниң мақалисидә ейтилишичә, чен чүәнго 2016-йили уйғур райониға йөкәп келинип, йоқури бесимлиқ бастурушни башлиғандин кейин, уйғурларниң нупуси шиддәт билән азийип, дуняни чөчүткидәк дәриҗидә кемийишкә башлиған.

У “уйғур нупуси немә үчүн кемийип кәтти?” мавзулиқ мақалисидә, хитай ташқий ишлар министири ваң йиниң уйғур нупусиниң кемийип кәткәнликини “сахта хәвәр” дәп рәт қилип, 2018-йили уйғур нупусиниң 12 милйон 700 йүз миңға йәткәнликини, буниң 2010-йилидикидин 25 пирсәнт ашқанлиқини елан қилғанлиқи, бирақ хитайниң 2020-йили елан қилған нупус истатистикисида ваң йиниң йоқуриқи баянлириниң инкар қилинғанлиқини билдүргән.

Униң ейтишичә, хитайниң 2020-йилидики нупус истатистикисида уйғурларниң нупуси 11 милйон 600 миң дәп елан қилинған болуп, уйғур нупусиниң йеқинқи 10 йил ичидики көпийиши район омуми нупусиниң йеқинқи 10 йилдин буянқи артишидин төвән болған. Йи фушйән мақалисидә уйғур нупусиниң яш қурулмисидики кишини чөчүтәрлик тәңпуңсизлиқни алаһидә тилға алған. Униң көрситишичә, уйғурларниң нупусида 0 яштин 4 яшқичә болған арлиқтики балиларниң нисбити, 5 яштин 9 яшқичә болған балиларниң нисбитиниң аран 3 дин бир қисмини тәшкил қилидикән.

У, уйғурларда йеңи туғулғандин 4 яшқичә болған арлиқтики балилар, 5 яшин 9 яшқичә болған арлиқтики балиларниң аран 36 пирсәнтини тәшкил қилидиғанлиқини ейтқан. Униң көрситишичә, уйғур нупусиниң бу әһвалини пәқәт хитай даирилириниң 1990-йиллири бир мәзгил шәндоңда йүргүзүлгән “йүз күнгичә бирму бала туғмаслиқ” дигән сиясити биләнла қияс қилишқа болидикән. Лондондики “уйғур сот коллегийәси” ‍өткән йили хитайниң уйғурларни туғмас қилиш сияситиниң “ирқий қирғинчилиқ” җинайити шәкилләндүргнликини елан қилған иди.