Xitaylarning doklatida Uyghurlar nopusining kémeygenliki tilgha élindi

• Muxbirimiz eziz
  2020-09-04

Xitay hökümitining yillardin buyan Uyghur diyarida türlük qebih wastilarni qollinip, Uyghurlar nopusining köpiyishini cheklishini bir qisim mutexessisler “Nopus qirghinchiliqi” dep atighan idi. 3-Séntebir küni xitay hökümitining mexsus mushu mesilige qayturghan inkasi süpitide ürümchi shehiridiki “Shinjang ijtima'iy penler akadémiyisi” teyyarlap chiqqan “Chet'el küchlirining shinjang nopusi heqqide ot quyruqluq qilishi heqqidiki tetqiqat doklati” élan qilindi.

Doklatta asasliqi gérmaniyelik mutexessis adryan zénzning maqalilirige hujum qilin'ghan hemde uning eserlirini “Aq-qarini astin-üstün qiliwétish arqiliq irqiy qirghinchiliq nezeriyisini terghib qilmaqchi bolghan” dep tenqidligen. Shundaqla Uyghurlar nopusining köpiyishi emeliyette izchil köpiyish halitide bolup kelgen, dégenni algha sürgen.

Halbuki, xitay hökümitining doklatida Uyghur diyaridiki Uyghurlar nopusining 2018-yilida körünerlik töwenlep kétishi heqqide alahide toxtilip, 2017-yligha qarighanda shu yili 120 ming bowaqning kem tughulghanliqi éytilghan. Shundaqla buning sewebi heqqide söz qilip “Ilgiriki waqitlargha qarighanda pilanliq tughut siyasitining toluq ijra qilinishi hemde her millet xelqining perzentlik bolush chüshenchi'isidiki özgirishning netijisi” déyilgen.

Muhajirettiki Uyghur ayalliridin köpligen shahitlar xitay hökümi'itining uzun yillardin buyan Uyghurlarning nopusini cheklesh üchün türlük tébbiy wastilarni qollinip kelgenliki heqqide guwahliq bergen idi. Washin'gton shehiridiki “Uyghur kishilik hoquq qurulushi teshkilati” ning diréktori ömer qanat bu heqte söz qilip: “Xitay hökümitining tébbiy wastilar arqiliq qirghinchiliq qilishtek qebihlikini yoshurushqa urunushi ‛künni étek bilen yapqili bolmas‚ dégendek bir ish. Xitay buning jawabkarliqidin qéchip kételmeydu,” dédi.