Xitay hökümiti xelq'ara yighinlar arqiliq Uyghur qirghinchiliqini inkar qilmaqta

Washin'gtondin muxbirimiz irade teyyarlidi
2024.05.30

Xitay hökümiti yéqinda chungching shehirige jaylashqan gherbiy jenub siyasiy-qanun uniwérsitétida “Térrorluqqa qarshi turush, esebiylikni tügitish we kishilik hoquqqa kapaletlik qilish” témisida xelq'araliq muhakime yighini ötküzgen.

Xitayning shinxu'a tori we xelq tori qatarliq hökümet taratqulirining bu heqtiki xewiridin qarighanda, bu yighinning muhim nuqtisi xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayitini aqlash bolghan. Bu heqtiki xewerlerde “Xitay, yaponiye we bashqa döletlerdin kelgen mutexessisler we alimlar shinjangning omumyüzlük tereqqiyati we kishilik hoquq mesilisidiki körünerlik netijilirige yuqiri baha berdi. Shinjangning kishilik hoquqni qoghdashtiki muweppeqiyetliri keng étirap qilindi” déyilgen.

Shinxu'a tori xewiride, shinjang uniwérsitétining qanun penliri proféssori bolghan erkin samsaqning “2012-Yildin bashlap, shinjangda her millettin bolghan kishilerning yashash we tereqqiyat hoquqini hörmetlesh we qoghdashqa ehmiyet bérildi” dégenlikini neqil keltürgen. Shuningdek yaponiye yokoxama döletlik uniwérsitétining pexriy proféssori murata tadayoshining “Gherb dunyasi aghzidin chüshürmeydighan ‛xitay shinjangdiki Uyghur we bashqa az sanliq milletlerge irqiy qirghinchiliq, qildi‚ dégen sözler pütünley yalghan” dégenlikini ilgiri sürgen. Xewerde déyilishiche u, Uyghurlarning nopusining 2000-yildin 2020-yilghiche sekkiz milyondin 11 milyon'gha köpeygenlikini, yilliq otturiche éshish nisbitining % 1. 67 Bolghanliqini qeyt qilip, “Bu gherb dunyasining pakitqa hörmet qilmaywatqanliqini körsitidu” dégen.

Xitay hökümiti yéqindin buyan özining Uyghur rayonidiki wehshiyliklirini aqlashqa munasiwetlik teshwiqat heriketlirini mislisiz kücheytiwatqan bolup, u buning üchün sayahet ömiki teshkillesh, namelum tor cholpanlirini ishqa sélish qatarliq türlük amallarni ishqa salmaqta. Halbuki, amérika tashqi ishlar ministirliqi birleshken döletler teshkilati (b d t)ning qirghinchiliq heqqidiki tebirige bina'en özliri élan qilghan eng yéqinqi kishilik hoquq doklatida “Xitay hökümitining Uyghurlargha qaritiwatqan irqiy qirghinchiliqining hélihem dawam qiliwatqanliqini” bildürgen idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.