Хитай оқутқучилар: "уйғур сәбийлирини қутқузуп қалайли!"


2019-09-11
Share

Йеқинда италийәдики "зимистан" журнилиниң мухбирлири уйғурлар диярида хизмәт қиливатқан төт хитай оқутқучи билән сөһбәтлишип, хитай һөкүмитиниң уйғур тили вә мәдәнийитини қандақ вәйран қиливатқанлиқи, уйғур яшлирини болса роһий җәһәттин қандақ қийнаватқанлиқи һәққидики тәпсилатларға игә болди.

Оқутқучиларниң билдүрүшичә, уйғур тили һазир мәктәпләрдики әң асаслиқ һуҗум нишани болмақтикән. Җаң фамилилик оқутқучиниң билдүрүшичә, өзи ишләватқан башланғуч мәктәп өткән йилидин буян мәктәп тәвәсидә уйғурчә гәп қилғанларни мәлум қилишни йолға қойған һәмдә һәр бир оқутқучиға ондин оқуғучини мәлум қилиш вәзиписини тапшурған. У бу һәқтә тохтилип: "мәктәп мудиримиз чоң йиғинда ‹һөкүмәтниң ешини йәп туруп йәнә уйғурчә сөзләш нәқ икки йүзлимилик болиду' дәп тәкитлиди. Уйғур оқутқучиларниң изтирап вә тәшвишкә толған чирайини көрсәм ичим серилип кетиду" дегән. У бир еғир уйғурчә сөзләп салған бир оқутқучиниң хитайчә өгиниш синипиға әвәтилгәнликини, оқутқучисиға уйғурчә сөз қилған бир оқуғучиниң җаза үчүн "мән ортақ тилда сөзләймән" дегән хәтни төт миң қетим йезишқа буйрулғанлиқини ейтип бәргән.

Оттура мәктәптә ишләйдиған йәнә бир хитай оқутқучиниң билдүрүшичә, һазир пүткүл оттура мәктәпләрдики барлиқ уйғурчә китаблар көздин йоқитилған. Һәрқандақ диний мәзмун, җүмлидин ай-юлтуз, мәсчит дегәндәк рәсимләр киргүзүлгән китаблар амма алдида көйдүрүп ташланған. Оқуғучилар болса өйлиридә ашундақ мәзмундики китабларниң бар-йоқлуқи һәққидә даим доклат қилип туруши лазим икән. Йеқинда йәрлик һөкүмәт буйруқ чүшүрүп диний мәзмунлар арилишип қалған "изоп мәсәллири", "грем чөчәклири" дегәнләрни тәнқидләшни тәләп қилған. Оқутқучилар болса һәр һәптиси "дәрслик китабқа йошурунған суйиқәст" темисидики һөҗҗәтлик филимни көрүш арқилиқ өлүм җазасиға яки муддәтсиз қамаққа һөкүм қилинған саттар савут қатарлиқ бир түркүм уйғур зиялийлириниң дәрслик китабни өзгәртип түзүш арқилиқ "тарихни бурмилаш, әксилинқилаб идийәләрни тарқитиш" суйиқәсти билән шуғуллинишидин савақ алидикән.

Оттура мәктәпниң йәнә бир оқутқучиси һазир һәрқайси җайлардики мәктәпләрдә оқутқучиларға маарип идарисидин "оқутқучилар қолланмиси" тарқитип берилгәнликини, буниң муқависиға "мәхпий" дегән бәлгиниң бесилғанлиқини, оқутқучиларниң "нормалсиз" хиялда болған оқуғучиларниң әһвали, уларниң ата-анилириниң лагерға елип кетилишидики сәвәбләр, бу оқуғучиларниң башқа туғқанлириниң әһвали қатарлиқлардин даимлиқ мәлумат топлап, наһийәлик маарип идарисигә тапшуридиғанлиқини сөзләп бәргән. Униң ейтишичә, мәктәпләр пат-патла лагердикиләрниң балилирини ата-анисиға хәт йезишқа тәшкилләйдиған болуп, бу хәтләрдә балилар ата-анисини һөкүмәттин вә компартийәдин миннәтдар болушқа дәвәт қилидикән. Бир оқуғучи бу һәқтә униңдин "ата-анам тутуп кетилди. Уларниң қачан қайтип келишини билмәймән. Шундақ туруқлуқ мән немә үчүн компартийәгә рәһмәт ейтимән?" дәп сориғанда у немә дейишини билмәй туруп қалған.

Бу хитай оқутқучилар мушу хилдики әһвалларни омумлаштуруп уйғур оқуғучиларниң инсан бәрдашлиқ берәлмигүдәк роһий бесимларға дуч келиватқанлиқини, шуңа қолидин кәлгән һәммила кишиниң уйғур сәбийлирини қутқузушқа атлинишини алаһидә тәкитлигән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт