Xitay oqutquchilar: "Uyghur sebiylirini qutquzup qalayli!"


2019-09-11
Share

Yéqinda italiyediki "Zimistan" zhurnilining muxbirliri Uyghurlar diyarida xizmet qiliwatqan töt xitay oqutquchi bilen söhbetliship, xitay hökümitining Uyghur tili we medeniyitini qandaq weyran qiliwatqanliqi, Uyghur yashlirini bolsa rohiy jehettin qandaq qiynawatqanliqi heqqidiki tepsilatlargha ige boldi.

Oqutquchilarning bildürüshiche, Uyghur tili hazir mekteplerdiki eng asasliq hujum nishani bolmaqtiken. Jang famililik oqutquchining bildürüshiche, özi ishlewatqan bashlan'ghuch mektep ötken yilidin buyan mektep teweside Uyghurche gep qilghanlarni melum qilishni yolgha qoyghan hemde her bir oqutquchigha ondin oqughuchini melum qilish wezipisini tapshurghan. U bu heqte toxtilip: "Mektep mudirimiz chong yighinda 'hökümetning éshini yep turup yene Uyghurche sözlesh neq ikki yüzlimilik bolidu' dep tekitlidi. Uyghur oqutquchilarning iztirap we teshwishke tolghan chirayini körsem ichim sérilip kétidu" dégen. U bir éghir Uyghurche sözlep salghan bir oqutquchining xitayche öginish sinipigha ewetilgenlikini, oqutquchisigha Uyghurche söz qilghan bir oqughuchining jaza üchün "Men ortaq tilda sözleymen" dégen xetni töt ming qétim yézishqa buyrulghanliqini éytip bergen.

Ottura mektepte ishleydighan yene bir xitay oqutquchining bildürüshiche, hazir pütkül ottura mekteplerdiki barliq Uyghurche kitablar közdin yoqitilghan. Herqandaq diniy mezmun, jümlidin ay-yultuz, meschit dégendek resimler kirgüzülgen kitablar amma aldida köydürüp tashlan'ghan. Oqughuchilar bolsa öyliride ashundaq mezmundiki kitablarning bar-yoqluqi heqqide da'im doklat qilip turushi lazim iken. Yéqinda yerlik hökümet buyruq chüshürüp diniy mezmunlar ariliship qalghan "Izop meselliri", "Grém chöchekliri" dégenlerni tenqidleshni telep qilghan. Oqutquchilar bolsa her heptisi "Derslik kitabqa yoshurun'ghan suyiqest" témisidiki höjjetlik filimni körüsh arqiliq ölüm jazasigha yaki muddetsiz qamaqqa höküm qilin'ghan sattar sawut qatarliq bir türküm Uyghur ziyaliylirining derslik kitabni özgertip tüzüsh arqiliq "Tarixni burmilash, eksil'inqilab idiyelerni tarqitish" suyiqesti bilen shughullinishidin sawaq alidiken.

Ottura mektepning yene bir oqutquchisi hazir herqaysi jaylardiki mekteplerde oqutquchilargha ma'arip idarisidin "Oqutquchilar qollanmisi" tarqitip bérilgenlikini, buning muqawisigha "Mexpiy" dégen belgining bésilghanliqini, oqutquchilarning "Normalsiz" xiyalda bolghan oqughuchilarning ehwali, ularning ata-anilirining lagérgha élip kétilishidiki sewebler, bu oqughuchilarning bashqa tughqanlirining ehwali qatarliqlardin da'imliq melumat toplap, nahiyelik ma'arip idarisige tapshuridighanliqini sözlep bergen. Uning éytishiche, mektepler pat-patla lagérdikilerning balilirini ata-anisigha xet yézishqa teshkilleydighan bolup, bu xetlerde balilar ata-anisini hökümettin we kompartiyedin minnetdar bolushqa dewet qilidiken. Bir oqughuchi bu heqte uningdin "Ata-anam tutup kétildi. Ularning qachan qaytip kélishini bilmeymen. Shundaq turuqluq men néme üchün kompartiyege rehmet éytimen?" dep sorighanda u néme déyishini bilmey turup qalghan.

Bu xitay oqutquchilar mushu xildiki ehwallarni omumlashturup Uyghur oqughuchilarning insan berdashliq bérelmigüdek rohiy bésimlargha duch kéliwatqanliqini, shunga qolidin kelgen hemmila kishining Uyghur sebiylirini qutquzushqa atlinishini alahide tekitligen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet