Wilson merkizi 1945-yili,chöchektiki xitay herbiy memuriy da'irlirining sowétke qachqanliqigha a'it bir höjjetni élan qildi

Muxbirimiz ümidwar
2017-04-02
Share


Amérikidiki wodrow wilson merkizining soghuq munasiwetler urushi dewrige a'it tetqiqat layihesining arxip ambirigha kirgüzülgen sowét ittipaqining 1934-1949-yilliri arisidiki Uyghur diyarigha qaratqan siyasetlirige munasiwetlik mexpiy arxip höjjetliri qataridin 1945-yili, 8-april küni ghuljida qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyiti milli armiyesining shimalgha yürüsh qilghuchi qismining tarbaghatay wilayiti teweside élip barghan herbiy heriketlirige a'it bir parche mexpiy höjjet orun alghan. Höjjettin ashkarilinishiche, sowét ittipaqi ichki ishlar ministirliqi chégra qoghdash qisimlirining qomandani général nikolay staxanow 1945-yili, 7-awghust küni sowét ittipaqi kompartiyesi merkizi komitétigha, yeni stalin we molotowqa mexpiy doklat yollap, milli armiyening kengsay3-atliq polki bilen mongghul atliq éskadronining 1800 kishilik qoshunining 21-iyul küni tarbaghataygha yürüsh qilip, mopang, dörbiljin qatarliq jaylarni, 31-iyul küni bolsa chöchekni ishghal qilghanliqini melum qilghan.

U yene 1945-yili, 31-iyul küni chöchek waliysi péngrong bashchiliqidiki memuriy, herbiy we saqchi da'iriler hem puqralardin bolup, 1413 ademning sowét ittipaqi tewesige ötüp panahlan'ghanliqini melum qilghan.

Général staxanow sowét chégra xadimlirining bulardin 14 pilimot, 487 miltiq, 43 tapancha, 65 ming pay oq we 444 at yighiwalghanliqini doklat qilghan.

Général staxanow yene bu urush jeryanida musteqil mongghul atliq éskadronigha kengsay 3-atliq polkining dörbiljin we chochekni igilishige maslishish üchün yamatu-shixo yönilishige yürüsh qilish buyruqi bérilgenliki, mezkur qoshunning yamatuda shixodin kelgen 12 aptomobildiki 300 etrapida xitay piyade eskerlirini tarmar qilghanliqini doklat qilghan.

Ilgiri mexpiy tutulghan mezkur sowét arxipliridiki uchurlardin qarighanda, sowét ittipaqining eyni waqitta ghuljigha yardemge ewetken mexsus xadimliridin général égnarow we général langfang qatarliq ikki ofitsér 1944-yili, 12-aydin taki 1946-yili, 6-ayning axirighiche bolghan ariliqta ili, tarbaghatay, altay we jenub terepte aqsu hem qeshqer tewesidiki barliq herbiy heriket we siyasiy weziyet heqqide sowét ittipaqi ichki ishlar bixeterlik komissari lawrént bériyani xewerlendürüp turghan. Bériya bu melumatlarni stalin, molotow we bashqa siyasiy byuro ezalirigha waqti-waqtida yollap turghan idi.

Mezkur arxip höjjetliri 1944-1949-yilliridiki Uyghur qatarliq xelqlerning azadliq heriketliri we shu waqittiki sowét-xitay munasiwetlirini tetqiq qilishta muhim paydilinish ehmiyitige ige iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.