Lagér ichi we sirtidiki Uyghurlar oxshashla shi jinping idiyesini öginishke mejburlanmaqta

Uyghur diyarida barghanséri zor kölem éliwatqan siyasiy basturushtiki bir muhim mezmun Uyghurlargha mejburiy yosunda “Qizil terbiye” ni téngish bolup kéliwatqanidi. Yéqindin buyan bu xil “Terbiye” ning yalghuz lagér ichi we sirtida oxshashla mewjut ikenliki, shuningdek buning barghanséri zor kölem éliwatqanliqi melum boldi.

Xitay hökümiti bashqurushidiki “Tengritagh” torining 11-awghusttiki xewiride éytilishiche, Uyghur aptonom rayonluq partkomning sékrétari chén chu'en'go “Bash sékrétar shi jinpingning 1-iyuldiki sözining rohini öginish” namidiki partiye derside alahide söz qilghan. Shundaqla “Bu nutuq yéngi dewrdiki shinjang xizmitini tiriship ishleshtiki muhim qibliname. Biz bu nutuqning mezmunini her millet kishilirige addiy we uqushluq tilda toluq yetküzüshimiz lazim” dégen. Uning sözliridiki “Bu nutuq bizning nöwettiki we kelgüsidiki barliq xizmetlirimizde, jümlidin muqimliq, uzaq mezgillik eminlik we ‛milletler ittipaqliqi‚da utuq qazinishimizning kapaliti” dégen mezmunlarni beziler buningdin kéyinki siyasiy kontrolluqning téximu küchiyidighanliqidin bésharet, dep qarimaqtiken.

Amérikadiki musteqil analizchi élshat hesen bu heqte toxtilip: “Chén chu'en'goning bu sözi emeliyette pütkül Uyghurlarning lagérlardiki ‛ménge yuyush‚ teshwiqatining obyékti boluwatqanliqini körsitidu. Bu menidin alghanda sherqiy türkistandiki Uyghurlarning lagérning ichide yaki téshida bolushining bek chong perqimu yoq” dédi.

Derweqe shi jinpingning xitay kompartiyesi qurulghanliqining 100-yilliqi xatire künide sözligen sözini xitay merkiziy terjime idarisi Uyghurchigha terjime qilghandin kéyin milletler neshriyatida neshr qilin'ghan hemde yéqinda pütkül Uyghur diyaridiki kitabxanilarda sétilishqa bashlighan. Halbuki ötken birnechche yilda Uyghur diyarida Uyghur tili herqaysi mekteplerde men'i qilin'ghan hemde Uyghurche kitablarni neshr qilish ishliri toxtap qalghanidi. Emdilikte xitay hökümitining bu nutuqni toluq terjime qilip neshr qildurushi heqqide türlük pikirler otturigha chiqmaqtiken.