Uyghur diyaridiki kishilik hoquq “Tarixiy utuq” qazandimu?

Washin'gtondin muxbirimiz eziz teyyarlidi
2024.02.01

Xitay hökümiti bashqurushidiki “Tengritagh tori” ning 1-féwraldiki xewiride éytilishiche, Uyghur aptonom rayonluq xelq qurultiyi we siyasiy kéngeshning yighini mezgilide Uyghur diyaridiki kishilik hoquq mesilisining “Tarixiy utuq” qazan'ghanliqi, buning gherbtiki “Düshmen küchler” ning bu heqtiki “Bohtan” lirigha qayturulghan eng küchlük jawab ikenliki tekitlendi.

Xewerde éytilishiche, Uyghur diyaridiki kishilik hoquqning zadi qaysi derijide “Yaxshilan'ghanliqi” ni ötken on yildiki sanliq melumatlardin körüwélish mumkin iken. Jümlidin Uyghur diyaridiki milliy ishlepchiqirish omumiy qimmitining bir hessidin köp qatlan'ghanliqi, kishi béshigha toghra kélidighan kirimning bir hessidin köp qatlan'ghanliqi, Uyghur diyarigha kelgen sayahetchilerning 48 milyon adem qétimdin 265 milyon adem qétimgha yetkenliki buning delili qilip körsitilgen. Emma bu xil éshishning Uyghurlar bilen qanchilik alaqisi barliqi, buning Uyghurlargha qanchilik iqtisadiy menpe'et élip kelgenliki heqqide bir éghizmu söz qilinmighan. Shuning bilen birge bu arqiliq xitay hökümitining eqelliysi kishilik hoquqning néme ikenlikinimu bilmeydighanliqi wasitilik halda ashkarilan'ghan.

Xewerde éytilishiche, xitay hökümitining taratquliri “Shinjangdiki kishilik hoquqning yaxshi-yamanliqi heqqide shinjangliqlar söz qilishqa eng heqliq” dep körsetken. Emma kishilik hoquq heqqide söz qilghan herqandaq ademning ilham toxtigha oxshash qamaqqa mehkum bolidighanliqi tilgha élinmighan.

Melum bolushiche, gherb dunyasidiki démokratik döletler xitay hökümitining “Térrorluq we ashqunluqqa zerbe bérish” namida az dégendimu üch milyonche Uyghurni lagérlargha qamishi we Uyghurlarni mejburiy halda xitaylashturushigha qarita birleshken döletler teshkilati (b d t) ning qirghinchiliq heqqidiki tebirige asasen Uyghur diyaridiki basturushlarni “Qirghinchiliq” dep élan qilghanidi. Shu qatarda b d t kishilik hoquq kéngishimu özlirining bu heqtiki mexsus doklatida “Shinjangda boluwatqan ishlar insaniyetke qarshi jinayetler bolushi mumkin” dep körsetken. Bu sahediki nopuzluq mutexessisler, jümlidin lagérshunas alimlardin doktor adryan zénz bu heqtiki tetqiqat maqaliliride Uyghur diyaridiki mejburiy emgek, Uyghurlarning diniy étiqad heqlirining tartiwélinishi, siyasiy jehette ménge yuyushning kéngiyishi, ayallarni tughalmas qiliwétish qatarliq tedbirlerni sanap ötken. Shu qatarda Uyghur nopusining köpiyish nisbitining mejburiy halda 50 pirsenttin köprek töwenlitilgenliki, bir milyonche Uyghur sebilirining a'ile judaliqigha giriptar bolghanliqini körsetkenidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.