“муһапизәтчи” гезитиниң мухбири лоп наһийәсини зиярәт қилип, наһийәдики лагерларниң сирини ашкарилиди

• Мухбиримиз әркин
  2019-01-11

Әнглийә муһапизәтчи” гезитиниң мухбири йеқинда хотәнниң лоп наһийәсини зиярәт қилип, бу наһийәдики 1‏-номурлуқ йиғивелиш лагери, бу наһийәниң әһвали вә хитайниң мәзкур наһийәдә иҗра қиливатқан бастуруш сияситигә даир бәзи тәпсилатларни ашкарилиди.

Хәвәрдә баян қилинишичә, 1‏-номурлуқ “кәспий тәрбийиләш мәркизи”дәп аталған көлими 170 миң квадрат метирлиқ йиғивелиш лагери бу наһийәдики әң чоң қурулуш икән. Хәвәрдә тәтқиқатчилар вә йәрлик аһалиләрниң сөзи нәқил кәлтүрүлүп, лоп наһийиси шәһәргә йирақ болуши вә уйғурлар зич олтурақлашқанлиқи сәвәблик хитайниң бастуруши қаттиқ болсиму, лекин ташқи дуняға бәк тонулмиған бир наһийә икәнлики тәкитләнгән.

Хәвәрдә баян қилинишичә, “муһапизәтчи” гезити йәрлик аһалиләрни вә бу наһийәниң сабиқ пуқралирини зиярәт қилиш вә һөкүмәтниң һөҗҗәтлирини анализ қилиш арқилиқ шинҗаңда бастурушниң әң қаттиқ тәсиригә учриған бу наһийәниң әһвалиға даир бәзи тәпсилатларға еришкән. Хәвәрдә, адил авут исимлик һазир чәтәлдә турушлуқ бир уйғур зиярәт қилинип, униң “бизниң хотәндә, әгәр биз лоптики йиғивелиш лагерлириға кирсиңиз, униңдин һәргиз чиқиш йоқ”дегән сөзи нәқил кәлтүрүлгән. Хәвәрдә баян қилинишичә, нөвәттә йәрлик даириләр бу наһийәдә йиғивелиш лагерлирини кеңәйтип, назарәт қилиш вә тәқибләшни күчәйтмәктә вә қорқутуш, малийә җәһәттин боғуш қатарлиқ чариләрни қоллинип, йәрлик пуқраларни бесиқтурмақта икән. Хәвәрдә йәнә, 280 миң нопуслуқ мәзкур наһийәдә хитай һөкүмити “кәспий тәрбийиләш мәркизи” дәп атаватқан йиғивелиш лагериниң мәвҗутлуқи билдүрүлгән. Хәвәрдә ашкарилинишичә, хитай һөкүмитиниң қаттиқ бихәтәрлик тәдбирлири, иҗтимаий контроли вә пуқраларниң кәң көләмлик лагерларға қамилиши сәвәблик бу наһийәниң 2017‏-йилидики хам чоти шиддәтлик өрләп, 300% артип кәткән. Хәвәрдә, буниң хотән вилайитидики һәр қайси наһийәләрниң ичидә йиллиқ хам чоти әң көп артқан наһийә икәнлики тәкитләнгән. Лекин қәйт қилинишичә, райондики даириләр буниңға қаримай аманлиқ тәдбирлирини вә лагер қурулушини давамлиқ кеңәйтмәктә икән.

Хәвәрдә, австралийә стратегийәлик сиясәт институтиниң өткән йили 11‏-айда елан қилған тәтқиқат доклати нәқил кәлтүрүлүп, уйғур районидики 28 лагерниң көлиминиң 2016‏-йилдин бери 265 % кеңәйгәнлики, буниң ичидә хотән шәһири вә униң әтрапидики наһийәләрдики лагерларниң 2 һәссә кеңәйгәнлики билдүрүлгән. Хәвәрдә баян қилинишичәк нөвәттә лоп наһийәсидики 224 кәнткә 2700 нәпәр кадир чүшүрүлүп, бу наһийәниң “кәспий тәрбийиләш мәркәзлири”дики “оқуғучилар” қатти қназарәт қилинмақта икән.