Хитай уйғур елидики лагерларни пәрдазлайдиған тәшвиқатлирини йәниму күчәйтмәктә

Хитай һөкүмитиниң уйғур елида икки милйон әтрапида уйғур, қазақ вә башқа мусулман хәлқләрни йепиқ тәрбийә лагерлирида қамап, уларни миллий вә дини кимликидин ваз кечишкә мәҗбурлаватқанлиқи америка қатарлиқ демократик әлләрниң күчлүк тәнқидигә учраватқан бир пәйттә хитай һөкүмитиму бу һәқтики тәтүр тәшвиқатлирини давамлаштурмақта.

Бүгүн “җуңго хәвәрләр тори” да “мениң һаятим ахири рәңдарлиққа толди-тәлим-тәрбийә мәркизидики уйғур қизиниң уссулчи болуш арзуси реяллиққа айланди” мавзулуқ бир парчә хәвәр елан қилинди. Хәвәрдә баян қилинишичә, хитайниң бир мухбири йеқинда хотән наһийәсидики бир тәрбийәләш мәркизини зиярәт қилип, шу йәрдә тәрбийәлиниватқан таҗигүл турсунмәмәт, абләт аблимит, ширәли розисайит қатарлиқлар билән сөһбәт өткүзгән. Кичикидин тартип нахша-усулға һерисмән болған таҗигүл диний әсәбийликниң тәсиригә учрап нахша ейтмайдиған, уссул ойнимайдиған болуп қалған. У мухбирға өзиниң қанунсиз диний дәстурларниң тәсиригә учриғанлиқини ейтқан.

Хәвәрдә илгири сүрүлүшичә, униң каллисида аталмиш қанунсиз дини дәстурларда дөләт кадирлири билән барди-кәлди қилмаслиқ, улар билән әһваллашмаслиқ, қол елишип көрүшмәслик, улар ағрип-тартип қалсиму йоқлап бармаслиқ, башқа дөләт яки милләтләр тәрипидин ишләп чиқирилған нәрсиләрни йемәслик, аял киши ишлимәй өйидә олтуруш, ериниң гепини аңлаш, аял кишиниң тапқан пули һарам дегән гәпкә ишиниш дегәндәк уқумлар йәр алған имиш.

Таҗигүл хотән наһийәсидики тәрбийәләш мәркизигә кәлгәндин кейин идийәсидә чоңқур өзгириш болғанлиқини ейтқан. Хәвәрдә юқирида исми тилға елинған қалған яшларниңму тәрбийәләшкә елип келингәндин бери турмушиниң рәңдарлиққа толғанлиқи, бу йәрдә һәммәйләнниң биргә уссул ойнап хушал өтүватқанлиқини, өзлирини бәхтлик дәп қарайдиғанлиқини ипадә қилғанлиқи илгири сүрүлгән.

Һалбуки, хитай һөкүмитиниң бу лагерлиридин қечип чиққан шаһитлар болса америка дөләт мәҗлисидә, бирләшкән дөләтләр тәшкилати қатарлиқ орунларда бәргән гуваһлиқ баянлирида уйғур елидики “кәспий маһарәт бойичә тәрбийәләш” дәп атиливатқан бу лагерларда қейин-қистақ вә тән җазаси барлиқини, бу йәрләрдә тутқунларниң интайин қаттиқ зулум көрүватқанлиқини билдүргән.

Йеқинда хитай һөкүмити бир қатар дөләтләрниң дипломатлирини вә мухбирлирини уйғур елидики аталмиш тәрбийәләш орунлириға зиярәткә орунлаштуруп, уларниң интайин пакизә вә азадә муһитларда кәспий тәрбийә еливатқанлиқини илгири сүргән иди. Бирақ нурғун көзәткүчиләр бу орунларниң һәқиқий лагерларни әкс әттүрмәйдиғанлиқини, мәйли немә болушидин қәтийнәзәр, бир инсанни өз ирадисигә хилап һалда йиғивелишниң өзи еғир җинайәт дәп көрсәткән иди.