Xitay Uyghur élidiki lagérlarni perdazlaydighan teshwiqatlirini yenimu kücheytmekte

• Muxbirimiz irade
  2019-03-14

Xitay hökümitining Uyghur élida ikki milyon etrapida Uyghur, qazaq we bashqa musulman xelqlerni yépiq terbiye lagérlirida qamap, ularni milliy we dini kimlikidin waz kéchishke mejburlawatqanliqi amérika qatarliq démokratik ellerning küchlük tenqidige uchrawatqan bir peytte xitay hökümitimu bu heqtiki tetür teshwiqatlirini dawamlashturmaqta.

Bügün “Junggo xewerler tori” da “Méning hayatim axiri rengdarliqqa toldi-telim-terbiye merkizidiki Uyghur qizining ussulchi bolush arzusi réyalliqqa aylandi” mawzuluq bir parche xewer élan qilindi. Xewerde bayan qilinishiche, xitayning bir muxbiri yéqinda xoten nahiyesidiki bir terbiyelesh merkizini ziyaret qilip, shu yerde terbiyeliniwatqan tajigül tursunmemet, ablet ablimit, shir'eli rozisayit qatarliqlar bilen söhbet ötküzgen. Kichikidin tartip naxsha-usulgha hérismen bolghan tajigül diniy esebiylikning tesirige uchrap naxsha éytmaydighan, ussul oynimaydighan bolup qalghan. U muxbirgha özining qanunsiz diniy desturlarning tesirige uchrighanliqini éytqan.

Xewerde ilgiri sürülüshiche, uning kallisida atalmish qanunsiz dini desturlarda dölet kadirliri bilen bardi-keldi qilmasliq, ular bilen ehwallashmasliq, qol éliship körüshmeslik, ular aghrip-tartip qalsimu yoqlap barmasliq, bashqa dölet yaki milletler teripidin ishlep chiqirilghan nersilerni yémeslik, ayal kishi ishlimey öyide olturush, érining gépini anglash, ayal kishining tapqan puli haram dégen gepke ishinish dégendek uqumlar yer alghan imish.

Tajigül xoten nahiyesidiki terbiyelesh merkizige kelgendin kéyin idiyeside chongqur özgirish bolghanliqini éytqan. Xewerde yuqirida ismi tilgha élin'ghan qalghan yashlarningmu terbiyeleshke élip kélin'gendin béri turmushining rengdarliqqa tolghanliqi, bu yerde hemmeylenning birge ussul oynap xushal ötüwatqanliqini, özlirini bextlik dep qaraydighanliqini ipade qilghanliqi ilgiri sürülgen.

Halbuki, xitay hökümitining bu lagérliridin qéchip chiqqan shahitlar bolsa amérika dölet mejliside, birleshken döletler teshkilati qatarliq orunlarda bergen guwahliq bayanlirida Uyghur élidiki “Kespiy maharet boyiche terbiyelesh” dep atiliwatqan bu lagérlarda qéyin-qistaq we ten jazasi barliqini, bu yerlerde tutqunlarning intayin qattiq zulum körüwatqanliqini bildürgen.

Yéqinda xitay hökümiti bir qatar döletlerning diplomatlirini we muxbirlirini Uyghur élidiki atalmish terbiyelesh orunlirigha ziyaretke orunlashturup, ularning intayin pakize we azade muhitlarda kespiy terbiye éliwatqanliqini ilgiri sürgen idi. Biraq nurghun közetküchiler bu orunlarning heqiqiy lagérlarni eks ettürmeydighanliqini, meyli néme bolushidin qet'iynezer, bir insanni öz iradisige xilap halda yighiwélishning özi éghir jinayet dep körsetken idi.