Фирансийә агентлиқи уйғурларниң рамизан вә һейтни әндишә ичидә өткүзгәнликини билдүрди

Фирансийә агентлиқи 5‏-июн күни хәвәр берип, уйғурларниң бу йиллиқ рамизан ейи вә роза һейтини қорқуш, әндишә вә иңраш ичидә өткүзгәнликини билдүргән.

Фирансийә агентлиқиниң мухбири рамизан ейиниң ахири вә роза һейт күни қәшқәр, хотән, атуш қатарлиқ җайларни зиярәт қилип, бу райондики хәлқләрниң диний һаяти, рамизан ейи, һейт намизи вә мәсчитләрниң әһвали һәққидә тәпсилий хәвәр бәргән. Хәвәрдә баян қилинишичә, йәрлик даириләр фирансийә агентлиқи мухбириниң атушқа киришини чәклигән.

Хәвәрдә, бир милйондәк уйғур йиғивелиш лагерлириға қамалған мәзкур районда, роза һейтни тәбрикләш паалийәтлириниң көп учримиғанлиқи баян қилинған. Бәзи мусулманлар мәсчиткә бериш, ибадәт қилиштин қатти қорқуп кәткәнликини билдүргән. Хәвәрдә қәйт қилинишичә, һейтгаһ мәсчитиниң имами җүмә муһәммәт хитай даирилириниң мәсчитләрни чаққанлиқини рәт қилип, қәшқәрдә 150 тәк мәсчит барлиқини илгири сүргән болсиму, лекин фирансийә агентлиқи сүний һәмраһ сүрәтлирини анализ қилиш арқилиқ бу районда 2017‏-йилдин бери 36 мәсчитниң бузғунчилиққа учриғанлиқи, улардин 30 орунниң пүтүнләй чеқип ташланғанлиқини ениқлап чиққан.

Хәвәрдә, қәшқәрдәк йипәк йолиниң түгүнидики қәдими шәһәрдә әрзан авазиниң ғайиб болғанлиқи, мәсчиткә намаз оқушқа баридиғанларниң қалмиғанлиқи, чаршәнбә күни һейтгаһ мәсчитигә һейт намизиға кәлгән мусулманларниң қаттиқ тәкшүрүлгәнлики илгири сүрүлгән. Хәвәрдә қәйт қилинишичә, хотәнниң әһвалиму буниңдин пәрқләнмәйдикән.

Хәвәрдә, хотән шәһәрдики бирдин бир мәсчиттә өткән һәптә җүмә намизиға 100 дәк адәм қатнашқанлиқи, лекин уларниң мутләқ көп қисминиң яшанғанлар икәнлики, тарави вақтида бу мәсчиттә һечқандақ адәм қалмиғанлиқи билдүрүлгән. Хәвәрдә йәнә, буниңға қаримай хитай һөкүмитиниң “диний әркинликни қоғдаватимиз”, мусулманлар “қанун йол қойған даирә ичидә рамизанни тәбриклишигә йол қоюлиду” дәп келиватқанлиқи, униң бир милйондәк адәм қамалған лагерларни “кәспий маһарәт мәркәзлири” дәп ақлаватқанлиқи тәкитләнгән. Хәвәрдә билдүрүлүшичә, уйғур районидики бир әмәлдар, “кәспий маһарәт мәркәзлири” дикиләрниң рамизан ейини тәбриклишигә болмайдиғанлиқи, лекин оқуғучилар һәптә ахири өйлиригә қайтқанда тәбриклисә болидиғанлиқини ейтқан.