Xitay hökümiti Uyghurlarning öy we a'ile medeniyitini özgertish herikiti qozghighan

Muxbirimiz irade
2019-05-16
Élxet
Pikir
Share
Print

Xitay da'iriliri Uyghur élida "Güzel a'ile" namida bir heriket qozghap, Uyghurlarning en'eniwi turmush usulini mejburiy yosunda özgertmektiken.

Xitayda chiqidighan "Shinjang xelq turmushi" we "Shinjang ayallar awazi" namliq tor betlerdiki xewerlerge qarighanda, bu heriket Uyghurlarning en'eniwi a'ile medeniyiti, öy bézesh we turmush adetlirini özgertishni nishan qilghan iken. Awat we niye qatarliq nahiyilerde échilghan seperwerlik qilish yighinlirida awam xelqtin öyliridiki gilemlerni chörüwétish we supilirini chuwup uning ornigha kariwat élish telep qilin'ghan. 

Awat nahiyilik hökümetning bu heqtiki xewiride töwendikidek jümliler orun alghan: "Rehbiri kadirlar neq meydanda sözlep chüshendürüsh usuli arqiliq ammini gilemlirini tashliwétishke, supa (kang) da tamaq yep, supa (kang) da uxlaydighan, balilar tapshuruqlirinimu kangda olturup ishleydighan yaxshi bolmighan turmush adetlirini özgertishke, tamaqni tamaq üstilide yep, uyquni kariwatta uxlashqa yétekchilik qildi." 

Halbuki, chet'ellerdiki Uyghurlar we Uyghur medeniyitini tetqiq qilish bilen shughullinip kéliwatqan mutexessisler xitayning bu herikitini qattiq tenqid qildi. 

Ular éghir milliy kemsitish tüsini alghan bu heriketning insanlarning xususiy hayatigha we turmush usuligha éghir derijide dexli-teruz qilish hésablinidighanliqini bildürdi. 

Amérikadiki indiyana uniwérsitétining dotsénti, xitayning milletler siyasiti we Uyghurlar heqqide tetqiqat bilen shughullinip kéliwatqan doktor timusiy gros bu heqtiki xewerlerge yéqindin diqqet qiliwatqan bolup, u twittérdiki inkasida "Melum jehettin alghanda, men bu heriketning rohiy we medeniyet jehettin béridighan zerbisini lagérlar béridighan zerbidinmu éghir dep qaraymen. Chünki bu bir insanning xususiy erkinlikining birdin-bir panahgahi bolghan öyning hökümet teripidin ishghal qilinishi we mejburiy yosunda özgertilishi bolup hésablinidu," dégen. 

Halbuki, xitay hökümiti öz teshwiqatlirida Uyghurlarning öylirige gilem sélish, supigha dastixan sélip méhman kütüshtek adetlirini qalaqliq dep süretligen we yolyoruqqa bina'en öyliridiki supilarni éliwetken a'ililerni mukapatlighan. "Shinjang xelq turmushi" torining 13-may küni tarqatqan xewiridiki süretlerde awat nahiyisi we peyziwat nahiyiliride öyliridiki supini chuwuwetken tunji türkümdiki a'ililerning süpürge, chélek we tok qazan bilen mukapatliniwatqanliqi körsitilgen.

Toluq bet