"Washn'gton pochtisi" : xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan basturushi medeniyet qirghinchiliqila emes, jismaniy qirghinchiliq

Muxbirimiz jewlan
2021-05-17
Share

Xitayning Uyghurlargha yürgüzüp kéliwatqan qebih jinayetliri b d t ning 1948-yil élan qilin'ghan "Irqiy qirghinchiliq jinayetlirining aldini élish we uni jazalash ehdinamisi" maddilirigha asasen "Irqiy qirghinchiliq" dep békitilgenidi.

"Washn'gton pochtisi" gézitining 16-may küni bergen xewiride éytilishiche, yéngidin ashkarilan'ghan bir doklatta bérilgen melumatlar xitayning Uyghurlargha yürgüzüp kéliwatqan basturushlirining medeniyet qirghinchiliqila emes, jismaniy qirghinchiliq ikenlikini téximu ilgirilgen halda ispatlighan.

"Irqiy qirghinchiliq jinayetlirining aldini élish we uni jazalash ehdinamisi" da irqiy qirghinchiliqqa éniqlima bérilgen bolup, "Bir milletning ezalirini öltürüsh, turmushini weyran qilish, balilirini tartiwélish, nopus köpiyi'ishni cheklesh" qatarliq jinayetler xitayning Uyghurlargha yürgüzüp kéliwatqan jinayetlirini toluq eks ettürüp béridiken.

Ötken yil tetqiqatchi adriyan zénz Uyghur rayonidiki nopus köpiyish nisbitining 2017-yildin 2018-yilghiche 43. 7 Pirsent töwenligenlikini, buning 1950-yildin buyanqi eng éghir töwenlesh ikenlikini körsetkenidi. Yéqinda adriyan zéniz we awstraliye istratégiyelik siyaset tetqiqat ornidiki tetqiqatchilar xitay hökümitining sanliq melumatlirigha asasen bu nopus kémiyishning jenubtiki 4 wilayet-oblastta eng éghir bolghanliqini bayqighan. Mesilen, 2020-yil Uyghurlarning nopusi 94 pirsentni teshkil qilidighan maralbéshi nahiyeside hökümet chüshürgen tughulush nisbiti körsetküchi 2017-yildiki 51. 53 Pirsenttin biraqla 4. 15 Pirsentke chüshken. Xitay hökümiti bir yaqtin Uyghurlarning nopusini shiddet bilen azaytish üchün heriket qilsa, bir yaqtin xitay a'ililirining köp baliliq bolushigha yol échip bergen.

Xelq'ara qanun boyiche, irqiy qirghinchiliq chong jinayet bolup, meyli urush yaki tinchliq dewride bolsun, choqum cheklinishi we jazalinishi kérek iken. Emma yuqiriqi ehdinamige qol qoyghan xitay hökümiti 2016-yildin béri bu qanunni xalighanche depsende qiliwatqan bolsimu, héchqandaq jazagha uchrimay kelgen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet