Wang lishyong: "Shinjangdiki asasliq xéyim-xeter néme?"

Muxbirimiz eziz
2019-07-02
Élxet
Pikir
Share
Print

Uyghurlar diyaridiki siyasiy basturushning kölimi we xaraktéri heqqide türlük mulahiziler otturigha chiqiwatqanda xitay öktichi ziyaliysi wang lishyong bu heqte mexsus obzor yézip özining özgiche qarashlirini otturigha qoydi.

Radiyomizning xitayche bölümi élan qilghan 1-iyuldiki obzorda wang lishyong nuqtiliq qilip Uyghurlar diyaridiki siyasiy weziyetning hazir tolimu xeterlik bir basquchqa bérip qalghanliqini tekitleydu. Aptorning qarishiche, xitay hökümiti "Shinjangning muqimliqigha xewp yetküzgüchi asasliq amil milliy bölgünchilik we qanunsiz diniy pa'aliyet" dégen ölchemge emel qilghan halda siyaset yürgüzmekte. Halbuki Uyghurlar diyarida yashawatqan xitaylarning bölgünchilik qilishi, ularning qanunsiz diniy pa'aliyet bilen meshghul bolushi mewjut emes. Démek buningda Uyghurlar "Bölgünchi" we "Qanunsiz diniy pa'aliyet bilen shughullan'ghuchi" qilip qoyulghan. Yene bir yaqtin xitay puqraliri siyaset jehette hökümetni toluq qollaydu. Hetta bingtu'enlerdiki namrat déhqan ishchilarmu adette shillisige miniwalghan parixor emeldarlardin zar-zar qaqshighan bilen, Uyghurlarni basturush toghra kelgende derhalla yeng shimaylap otturigha chüsheleydu.

Wang lishyong bu mesililerni tehlil qilip "Milliy mesilining irqiy mesilige, siyasiy zulumning milliy zulumgha aylinip kétishi eng xeterlik özgirish" dep körsitidu. Chünki siyasiy zulumni siyasiy jehettiki islahat bilenla onglap ketkili bolidu. Emma Uyghurlar "Bu zulum xitaylardin kéliwatidu" dep qaraydighan basquchqa barghanda bu xil "Milliy zulum" chüshenchisini siyasiy islahat bilen ongshash mumkin bolmaydu. Eksiche peqet milliy musteqilliq yolila bu zulumni tügitishtiki birdin bir chare bolup qalidu. Mana bu hazirqi Uyghurlar diyaridiki eng xeterlik amil hésablinidu.

Aptorning qarishiche, Uyghurlar diyarida Uyghurlarning herqandaq naraziliq pikiri yaki herikiti derhalla "Térrorluq" qa baghlinip basturup tashlinidu. Mundaqche éytqanda hökümet da'iriliri herqandaq naraziliqni bix halitidila yoq qiliwétishke aldiraydu. Bu bolsa kishilerni ümidsizlikke élip baridu. Yene bir yaqtin xitay da'iriliri "Iqtisadni tereqqiy qildurush arqiliq milliy bölgünchilerge bazar qoymasliq" dégennimu bazargha séliwatidu. Emma Uyghurlargha siyasiy hoquq bermeslik we barche iqtisadiy kontrolluq xitaylarning qolida bolushtek bu chong endize özgermey turup Uyghurlar diyaridiki mesililer hel bolmaydu.

Aptor maqalisining axirida "San özgirish süpet özgirishini keltürüp chiqiridu" dégendek bu hal dawam qiliwerse "Sewri qacha" ning téship kétidighanliqini, u chaghda Uyghurlar diyarining pelestin'ge oxshash axiri chiqmas jeng meydanigha aylinip kétishi mumkinlikini otturigha qoyidu.

Toluq bet