Хитайниң йәкән дәря сүйини тизгинләйдиған қурулушқа зор мәбләғ селиши диққәт қозғиди

• Мухбиримиз ирадә
  2019-09-05

Хитайниң шинхуа тори 5-сентәбир күнидики хәвиридә, хитай бойичә хәлқ һаятиға мунасивәтлик зор қурулушларниң бири, йәкән дәрясиниң сүйини тизгинләш мәқсәт қилинған ариташ су иншаати түгүни қурулушиниң асасий гәвдисиниң тамамланғанлиқини хәвәр қилди.

Хитай һөкүмити тәрипидин “шинҗаңдики сәншя қурулуши” дәп атиливатқан бу ариташ су иншаати түгүни қурулуши йәкән наһийәсиниң қошрап йезиси билән ақту наһийәсиниң косрап йезиси пасилиға җайлашқан болуп, су амбириниң омумий сиғими 2 милярд 249 милйон куб метирға йетидикән. 

Йеқиндин буян хитай даирилири уйғур елидики тарим дәрясиниң сүйини әслигә кәлтүрүш, йәкән дәряси қатарлиқ көп дәря-еқинларни ечишқа охшаш суға мунасивәтлик қурулушларға алаһидә әһмийәт бериватқанлиқи мәлум. юқиридики бу ариташ су иншаати түгүни қурулушиму хитай дөләт кабинети тәрипидин хитай бойичә 100 чоң түрлүк қурулуш қатариға киргүзүлүп, җәмий 10 милярд 986 милйон йүән мәбләғ селинғаникән. Лайиһидики йиллиқ ток тарқитиш миқдари 2 милярд 239 милйон киловат саәткә йетидикән. 

Хитайниң ахбарат васитилири гәрчә юқиридики бу қурулушларни “бир бәлвағ, бир йол” истратегийәси вә су иншаати җәһәттә “шинҗаңға ярдәм бериштики муһим тәдбир” дәп көрситиватқан болсиму, бирақ чәтәлләрдики көзәткүчиләр буни хитай һөкүмитиниң кәлгүсидә уйғур елиниң җәнубидики тарим вә йәкән дәря бойлириға зор көләмдә хитай көчмән йөткәшниң тәйярлиқ хизмәтлири, дәп қаримақта. 

Чүнки қурулуш пүткән тәқдирдә, дәря-еқини вә уйғур елиниң җәнубидики үч вилайәт (област)ниң ток кәмчил болуш әһвалиға хатимә бәргили болидикән. 

Дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси дилшат ришит, хитайниң уйғур дияридики дәря-еқинларни қайта қуруши вә муһитни яхшилаш үчүн зор мәбләғ аҗритиши әмәлийәттә бу җайға барғанчә көп хитай аһалисини йәрләштүрүшни мәқсәт қилиду, у һәргизму уйғурларниң мәнпәәтини чиқиш қилған әмәс, дәп әскәртти. 

Омумий узунлуқи 1289 километир болған йәкән дәря еқинида нөвәттә 4 милйон әтрапида нопус бар икән. Су қурулуши пүткәндин кейин бу нопусниң қанчә һәссә өрләйдиғанлиқи көзәткүчиләрниң диққитини қозғимақта. 

Ариташ су иншаати түгүни қурулуши 2015-йили 11-айда башланған болуп, 2021-йили тамамлинип ишқа кириштүрүлидикән.