Xitayning yeken derya süyini tizginleydighan qurulushqa zor meblegh sélishi diqqet qozghidi

• Muxbirimiz irade
  2019-09-05

Xitayning shinxu'a tori 5-séntebir künidiki xewiride, xitay boyiche xelq hayatigha munasiwetlik zor qurulushlarning biri, yeken deryasining süyini tizginlesh meqset qilin'ghan aritash su insha'ati tügüni qurulushining asasiy gewdisining tamamlan'ghanliqini xewer qildi.

Xitay hökümiti teripidin “Shinjangdiki senshya qurulushi” dep atiliwatqan bu aritash su insha'ati tügüni qurulushi yeken nahiyesining qoshrap yézisi bilen aqtu nahiyesining kosrap yézisi pasiligha jaylashqan bolup, su ambirining omumiy sighimi 2 milyard 249 milyon kub métirgha yétidiken. 

Yéqindin buyan xitay da'iriliri Uyghur élidiki tarim deryasining süyini eslige keltürüsh, yeken deryasi qatarliq köp derya-éqinlarni échishqa oxshash sugha munasiwetlik qurulushlargha alahide ehmiyet bériwatqanliqi melum. Yuqiridiki bu aritash su insha'ati tügüni qurulushimu xitay dölet kabinéti teripidin xitay boyiche 100 chong türlük qurulush qatarigha kirgüzülüp, jem'iy 10 milyard 986 milyon yüen meblegh sélin'ghaniken. Layihidiki yilliq tok tarqitish miqdari 2 milyard 239 milyon kilowat sa'etke yétidiken. 

Xitayning axbarat wasitiliri gerche yuqiridiki bu qurulushlarni “Bir belwagh, bir yol” istratégiyesi we su insha'ati jehette “Shinjanggha yardem bérishtiki muhim tedbir” dep körsitiwatqan bolsimu, biraq chet'ellerdiki közetküchiler buni xitay hökümitining kelgüside Uyghur élining jenubidiki tarim we yeken derya boylirigha zor kölemde xitay köchmen yötkeshning teyyarliq xizmetliri, dep qarimaqta. 

Chünki qurulush pütken teqdirde, derya-éqini we Uyghur élining jenubidiki üch wilayet (oblast)ning tok kemchil bolush ehwaligha xatime bergili bolidiken. 

Dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishit, xitayning Uyghur diyaridiki derya-éqinlarni qayta qurushi we muhitni yaxshilash üchün zor meblegh ajritishi emeliyette bu jaygha barghanche köp xitay ahalisini yerleshtürüshni meqset qilidu, u hergizmu Uyghurlarning menpe'etini chiqish qilghan emes, dep eskertti. 

Omumiy uzunluqi 1289 kilométir bolghan yeken derya éqinida nöwette 4 milyon etrapida nopus bar iken. Su qurulushi pütkendin kéyin bu nopusning qanche hesse örleydighanliqi közetküchilerning diqqitini qozghimaqta. 

Aritash su insha'ati tügüni qurulushi 2015-yili 11-ayda bashlan'ghan bolup, 2021-yili tamamlinip ishqa kirishtürülidiken.