Uyghurlarning en'eniwiy qol hünerwenchilik restiliri xitayning atalmish “Wetenperwer sayahetchiliri” üchün perdazlanmaqta

• Muxbirimiz erkin
  2021-09-03

Xitayning 2017-yilidiki chong tutquni bilen teng bashlinip hazirgha qeder dawamlishiwatqan Uyghur kona mehellilirini chéqip özgertish herkiti jeryanida Uyghurlarning tarixiy qol henerwenlik restilirimu aman qalmighan. Xitay taratqulirining xewerliridin melum bolushiche, nöwette nechche yüz yillardin béri dawamliship kéliwatqan Uyghur qol-hünerwenchilik sen'iti, shundaqla Uyghur jem'iyiti we qol henerwenlirining turmush éhtiyajini qamdap kelgen bu restiler özgertilip, xitayning atalmish “Wetenperwer sayahetchiliri” ning köngül échishi üchün xizmet qilidighan obyéktigha aylandurulmaqta iken.

Uyghurlarning qedimiy paytextliridin biri bolghan yerkendiki qazanchi miskerlik restisimu nöwette xitayning bu qétimqliq buzup-özgertish herkitidin saq qalmighan. “Xitay xewerliri” agéntliqining ashkarlishiche, Uyghurlarning nechche yüz yilliq tarixqa ige mezkur miskerlik baziri ‍özgertilip, xitay “Wetenperwer sayahetchiliri” ning éhtiyajigha muwapiq “Yéngi tüske” kirgüzülgen. Xitay hökümiti 2017-yildin bashlap Uyghur élidiki kona mehelle we bazar-restilirini chéqip-‍özgertish herkiti bashlighan bolup, bu qurulush Uyghurlarning uzun tarixqa ige kona mehelliliri we bazar-restilirini chéqishni nishan qilghan iken

Uyghur teshkilatlirining éytishiche, xitay hökümiti gerche bu qurulushni “Kona mehelle we bazar-restilerning muhitini özgertishni meqset qilghan” désimu, lékin xitayning heqiqiy meqsiti Uyghurlarni tarqaqlashturup, ularning medeniyiti, turmush usuli we tarixiy miraslirini közdin yoqitish iken. “Xitay xewerliri” agéntliqining xewiride, “Yerlik hökümetning ahalilerning arzusigha toluq hörmet qilip, her bir a'ilige 30 ming yüen toluqlima bérip, qayta qurush, kücheytish, rémont qilish, güzelleshtürüsh qatarliq ishlarni élip barghanliqi” ni ilgiri sürgen. Biraq bu “Toluqlima pul” ni qandaq shert bilen bergenlikini chüshendürmigen.