Хитайниң сиясий кеңәш вәкиллири хитай тилини мәҗбурлашниң асаси қанун вә аптономийә қануниға хилаплиқини инкар қилди

Хитай һөкүмитиниң хитайчини “ортақ дөләт тили” намида уйғурларға мәҗбурий теңип, уйғур мәктәплири вә уйғур ана тил маарипини омумйүзлүк бикар қилиши хитай асаси қануни вә аптономийә қануни билән җиддий тоқунуш пәйда қилған.

Уйғур тәшкилатлири хитай даирилириниң сиясити униң юқириқи икки түп қанунға хилап икәнликини илгири сүргән иди. Лекин бейҗиңда өткүзүлгән икки йиғинда бәзи вәкилләр пикир билдүрүп, униң хитай асаси қануни вә аптономийә қануниға хилап әмәслики, униң асаси қанун вә аптономийә қануни билән тоқунушмайдиғанлиқини илгири сүргән.

“җуңго хәвәрлири” ториниң 9‏-март билдүрүшичә, бейҗиңда өткүзүлүватқан икки йиғинда сиясий кеңәшниң 4 нәпәр вәкили мәзкур агентлиқниң зияритини қобул қилип, хитай һөкүмитиниң һәрикитиниң қанунға хилап әмәсликини билдүргән.

Ниңшя аптоном райониниң вәкили ма зоңбав, хитай асаси қануни вә аптономийә қануниниң алақидар маддилирида аз санлиқ милләтләрниң тил-йезиқи қоғдалғанлиқини тәкитләп, “дөләтниң ортақ тил-йезиқини кеңәйтиши һәр милләт хәлқиниң өз тил йезиқини ишлитиш вә тәрәққий қилдурушиға капаләтлик қилишни алдинқи шәрт қилиду” дегән.

Тибәт аптоном райониниң вәкили бйәнса ламу, “бәзиләр дөләт ортақ тилиниң омумлишиши миллий тил йезиқни аҗизлаштуриду, дәп қарайдиғанлиқини әскәртип, аз санлиқ милләт аммисиға “дөләт ортақ тилини омумлаштурушниң миллий тил йезиқни қоғдаш билән һәргиз тоқунушмайдиғанлиқини чүшәндүрүш зөрүр” ликини тәкитлигән.

Уйғур аптоном райониниң вәкили йүксәк шиҗаәт, “шинҗаңда аз санлиқ милләтләрниң дөләт ортақ тилини қобул қилиш наһайити юқирилиқи” ни илгири сүргән. Униң қаришичә, “ортақ тил-йезиқ техиму яхши тәрәққий қилишқа, аз санлиқ милләт мәдәнийитини техиму яхши қоғдашқа пайдилиқ. . . . .” икән. Йүксәк шиҗаәт бу сөзләрни уйғур аптоном районидики һәр дәриҗилик мәктәпләрдә уйғур тилида дәрс өтүш бикар қилинип, дәрсликләр йиғивелинған бир вақитта қилди. Уйғур аптоном районлуқ маарип назарити 2018‏-йили 9‏-айдин башлап райондики пүтүн мәктәпләрдә сиясәтни иҗра қилишқа башлиған. Шуниңдәк йәнә уйғур тили райондики һөкүмәт, идарә-җәмийәтләрдә бирдәк хизмәт тили болуштин чәкләнгән иди.