Xitay hökümiti tutulghanliqi melum bolghan Uyghur ziyaliylirigha “Bayanat” élan qildurmaqta

Dangliq sen'etkar abdurehim héytning délosi türkiye bilen xitay otturisidiki bir meydan diplomatiye jiddiychilikige pilta bolghandin kéyin, xitay hökümiti yene özining teshwiqat mashinilirini ishqa sélip, xelq'araning közini boyashqa urunmaqta.

Bügün, yeni 14-féwral küni “Tengritagh tori” da qeshqer uniwérsitétining proféssori gülnar obulning namida bir parche bayanat élan qilin'ghan. Mezkur bayanatta gülnar obul intayin qattiq söz-ibarilerni ishlitip, Uyghur ziyaliyliri, bilim igiliri we diniy sahediki zatlarning ötken esirning 90-yilliridin buyan Uyghur rayonda atalmish “Bölgünchilik”, “Diniy esebiylik” we “Térrorluq” idiyilirining tarqilishigha sewebchi bolghanliqini eyibligen. Bayanatta mundaq déyilgen: “Beziler özlirining orni we salahiyitidin paydilinip, ma'arip, medeniyet we sen'et saheside partiye hem döletning ulini kolaydighan zeherlik ishlar bilen yoshurunche shughullinip keldi. Ular shinjangni wetinimiz junggoning qoynidin ayrip chiqip, atalmish ‛musteqilliq chüshi‚ we ‛dölet qurush chüshi‚ ning xam-xiyallirigha mestane boldi.”

Mezkur bayanatta yene diniy sahediki zatlar we diniy bilim igiliri hujum xaraktérlik ibariler bilen eyiplinip, ularning Uyghur aptonom rayonidiki jimiy “Esebiy idiye” we “Esebiy heriketler” ning qozghatquchisi ikenliki otturigha qoyulghan.

“Tengritagh tori” ning bügünki bétide yene Uyghur aptonom rayonluq milletler til yéziq komitétining mu'awin mupettishi ibrahim is'haqning namida yene bir parche “Bayanat” élan qilin'ghan. Uningda “Üch xil küch” we “Ikki izim”, yeni pantürkizm bilen pan'islamizmgha qaqshatquch zerbe bérip, milliy til-yéziq sahesining “Bölgünchilik” idiyesidin xaliy bolushini saqlaydighanliqi heqqide wede bérilgen.

Radiyomizning 2018-yili 9-ayning 7-künidiki éniqlishi dawamida proféssor gülnar obulni öz ichige alghan qeshqer uniwérsitétidiki 4 neper Uyghur emeldarning tutqun qilin'ghanliqi delillen'gen idi. Halbuki, bu xewer xelq'aragha ashkarilinip, aridin yérim yildek waqit ötkende xitay da'irilirining proféssor gülnar obulni Uyghur aptonom rayonluq déhqanchiliq mashiniliri idarisining mu'awin idare bashliqi wezipisi bilen otturigha chiqirishi we uning namidin “Bayanat” élan qilishi közetküchilerning diqqitini qozghimaqta.

Uyghur weziyitige qiziqquchi xelq'aradiki analizchilar xitay hökümitining lagérlar we lagérlargha qamalghan milyonlarche mehbuslar mesiliside nöwette qattiq bésimgha duch kéliwatqanliqini, xitayning xelq'ara jama'etning közini boyash üchün tutqundiki bir qisim Uyghur serxillirini otturigha qayta chiqirip “Oyun” oynawatqanliqini tekitlimekte.